Niên đại: Thế kỷ VII, Văn hóa Óc Eo
Chất liệu: Sa thạch hạt mịn
Kích thước tổng thể: Cao 63,2 cm; rộng 56 × 53 cm
Cấu tạo: 4 phần ghép khớp, gồm một khối Linga – Yoni và ba khối bệ
Chất liệu khối Linga – Yoni: Sa thạch hạt mịn màu nâu đen
Chất liệu ba khối bệ: Sa thạch hạt mịn màu xám đen
Nơi phát hiện: Chân núi phía Đông, khu vực chùa Linh Sơn, ấp Trung Sơn, thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang trước đây
Thời gian phát hiện: Năm 1985
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh An Giang
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020.
Giới thiệu bảo vật
Bộ Linga – Yoni Linh Sơn là hiện vật tôn giáo tiêu biểu của Văn hóa Óc Eo, có niên đại thế kỷ VII. Hiện vật được phát hiện năm 1985 tại khu vực chân núi phía Đông chùa Linh Sơn, thuộc vùng Óc Eo – Ba Thê, và hiện được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh An Giang. Bộ hiện vật cao 63,2 cm, rộng 56 × 53 cm, được tạo thành từ bốn phần ghép khớp với nhau. Phần trên là khối Linga – Yoni bằng sa thạch hạt mịn màu nâu đen; phía dưới gồm ba khối bệ bằng sa thạch hạt mịn màu xám đen. Sự kết hợp hai loại đá có màu sắc khác nhau tạo nên sự phân biệt rõ giữa phần thờ chính và hệ thống bệ đỡ.
Phần trung tâm của hiện vật gồm Linga và Yoni được chế tác thành một khối liền. Linga đặt ở vị trí trung tâm của Yoni, thể hiện biểu tượng của thần Shiva và năng lực sáng tạo trong Ấn Độ giáo. Yoni bao quanh phía dưới, đồng thời tạo bộ phận tiếp nhận nước dùng trong nghi lễ tẩy rửa Linga. Phía dưới khối Linga – Yoni là ba lớp bệ ghép chồng lên nhau. Các khối được chế tác riêng nhưng có kích thước và vị trí tiếp giáp tương ứng, khi ghép lại tạo thành một hệ thống bệ nhiều tầng chắc chắn. Việc bốn bộ phận còn có thể ghép khớp thành một chỉnh thể hoàn chỉnh là đặc điểm nổi bật của hiện vật. Hai nhóm đá được sử dụng có màu sắc khác biệt: khối Linga – Yoni mang màu nâu đen, trong khi các bệ phía dưới có màu xám đen. Cách phối hợp này vừa tạo sự phân tầng về thị giác, vừa làm nổi bật bộ phận thờ chính ở phía trên. Các bề mặt đá được gia công phẳng, các cạnh và vị trí liên kết được xử lý chính xác. Cấu tạo nhiều phần nhưng vẫn giữ được sự cân đối cho thấy kỹ thuật đo đạc, tạo khối và ghép đá phát triển của nghệ nhân Óc Eo.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Hiện vật được phát hiện tại khu vực Linh Sơn thuộc không gian Óc Eo – Ba Thê, cung cấp tư liệu trực tiếp về hoạt động tôn giáo của cư dân Văn hóa Óc Eo vào thế kỷ VII.
Giá trị tôn giáo: Cấu trúc Linga – Yoni phản ánh rõ tín ngưỡng thờ thần Shiva và hệ thống nghi lễ Ấn Độ giáo từng tồn tại tại Nam Bộ trong thời cổ.
Giá trị nghệ thuật: Sự kết hợp giữa khối Linga – Yoni và ba tầng bệ, cùng hai sắc đá nâu đen và xám đen, tạo nên một bố cục cân đối và có tính hướng tâm rõ rệt.
Giá trị kỹ thuật: Bốn bộ phận được chế tác riêng nhưng ghép khớp chính xác thành một chỉnh thể, thể hiện trình độ cao trong kỹ thuật gia công và lắp ghép đá của nghệ nhân Óc Eo.
Giá trị độc đáo: Bộ Linga – Yoni Linh Sơn là hiện vật đặc biệt hiếm còn bảo tồn đầy đủ hệ thống Linga – Yoni cùng các khối bệ ghép tương ứng. Ngày 31/12/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Bộ Linga – Yoni Linh Sơn là một tác phẩm điêu khắc tôn giáo tiêu biểu của Văn hóa Óc Eo thế kỷ VII. Cấu tạo bốn phần ghép khớp, sự kết hợp hai loại sa thạch và hình thức Linga – Yoni hoàn chỉnh giúp bảo vật trở thành nguồn tư liệu quan trọng về kỹ thuật chế tác đá, nghệ thuật và đời sống tôn giáo của cư dân Nam Bộ cổ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
