Số đăng ký: BVQG.NB.005
Niên đại: Thế kỷ XVII, khoảng năm 1612, thời Lê Trung hưng
Chất liệu: Gỗ, sơn son thếp vàng
Số lượng: 2 Phủ Việt
Kích thước: Mỗi Phủ Việt dài 317 cm; dày 6 cm
Trọng lượng: 42 kg/chiếc; tổng trọng lượng 84 kg
Loại hình: Nghi trượng thờ tự
Nơi lưu giữ: Đền thờ Vua Lê Đại Hành, Khu di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình; trước đây thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020.
Giới thiệu bảo vật
Bộ Phủ Việt đền thờ Vua Lê Đại Hành gồm hai hiện vật bằng gỗ sơn son thếp vàng, có niên đại thế kỷ XVII. Mỗi Phủ Việt dài 317 cm, dày 6 cm, nặng 42 kg. Đây là loại nghi trượng được đặt riêng trong không gian thờ Vua Lê Đại Hành, mang ý nghĩa biểu thị quyền uy của bậc đế vương. Mỗi Phủ Việt gồm ba bộ phận chính: thân, đế và cán. Toàn bộ phần thân được chạm khắc, sơn son thếp vàng; cán phủ sơn đỏ, tạo nên hình thức trang trọng và nổi bật trong không gian thờ tự.
Phần mũi Phủ Việt được tạo thành hình mặt trời dạng bản khuyên. Phía trước và xung quanh là sáu dải vân văn hình đao mác, tạo cảm giác mặt trời đang hiện ra giữa những lớp mây và ánh sáng. Phần thân nổi bật với hình một con rồng lớn uốn khúc. Đầu rồng được xử lý liền với phần lưỡi Phủ Việt; từ miệng rồng tạo ra một dải hình cột nước phun mạnh ra phía trước, vừa là chi tiết tạo hình vừa hình thành phần lưỡi của hiện vật. Cách kết hợp hình rồng với lưỡi Phủ Việt tạo nên bố cục đặc biệt, khác với dạng phủ việt thông thường trong các bộ nghi trượng. Phần đế, đồng thời là bộ phận chắn tay giữa cán và thân, được tạo như một bệ thờ hình hộp chữ nhật gồm hai cấp. Cấp trên lớn hơn, làm điểm tựa cho phần thân; cấp dưới nhỏ hơn, tạo khoảng chuyển tiếp với cán. Cán Phủ Việt có tiết diện hình bát giác tám cạnh, khác với kiểu cán tròn thường gặp ở nhiều loại lỗ bộ bằng gỗ sơn thếp tại đình, đền và miếu. Cán được sơn son màu đỏ, trong khi phần thân và các họa tiết chính được thếp vàng.
Tại đền Vua Lê Đại Hành hiện còn văn bia “Trùng tu tạo tác Thánh thượng tiền triều Lê Đại Hành Hoàng đế bi ký tính danh”, lập ngày 19 tháng 6 niên hiệu Hoàng Định, tương ứng năm 1612. Đặc điểm tạo hình và phong cách trang trí của Bộ Phủ Việt phù hợp với nghệ thuật đầu thế kỷ XVII, vì vậy niên đại của hiện vật được xác định gắn với đợt trùng tu lớn của ngôi đền vào thời điểm này. Phủ Việt vốn thuộc hệ thống nghi trượng biểu thị quyền lực. Tại đền Vua Lê Đại Hành, đôi Phủ Việt được tách thành những hiện vật thờ độc lập, qua đó nhấn mạnh địa vị và quyền uy của vị hoàng đế được phụng thờ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Bộ Phủ Việt có niên đại đầu thế kỷ XVII, gắn trực tiếp với đền thờ Vua Lê Đại Hành và đợt trùng tu lớn của di tích vào năm 1612.
Giá trị nghệ thuật: Hình mặt trời, rồng uốn khúc, đao mác và cột nước được tổ chức thành một bố cục thống nhất, mang đặc trưng nghệ thuật thời Lê Trung hưng.
Giá trị kỹ thuật: Hai hiện vật có kích thước lớn, được tạo tác bằng gỗ, kết hợp kỹ thuật chạm khắc, sơn son và thếp vàng công phu.
Giá trị biểu tượng: Hình tượng rồng, mặt trời và hình thức Phủ Việt thể hiện rõ tính chất vương quyền, phù hợp với không gian thờ Vua Lê Đại Hành.
Giá trị độc bản: Bộ Phủ Việt là hiện vật gốc, độc bản, có hình thức đặc biệt khi Phủ Việt được tách khỏi bộ chấp kích để trở thành một biểu tượng thờ tự độc lập. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Bộ Phủ Việt đền thờ Vua Lê Đại Hành là một tác phẩm nghi trượng đặc sắc của nghệ thuật thời Lê Trung hưng. Kích thước lớn, hình rồng kết hợp mặt trời, kỹ thuật sơn son thếp vàng và ý nghĩa biểu trưng quyền uy giúp bộ hiện vật trở thành nguồn tư liệu quan trọng về nghệ thuật đồ thờ và nghi trượng Việt Nam thế kỷ XVII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
