Tác giả: Họa sĩ Bùi Trang Chước
Niên đại: 1953–1955
Chất liệu: Giấy, chì và màu vẽ
Số lượng: 112 bản phác thảo
Thành phần: 57 bản vẽ chì và 55 bản vẽ màu
Kích thước: Nhiều kích cỡ khác nhau; trong đó có các bản khổ lớn khoảng 56 × 34 cm
Thời gian tiếp nhận: Năm 2003, do gia đình họa sĩ Bùi Trang Chước trao tặng
Đơn vị lưu giữ: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 25/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ.
Giới thiệu bảo vật
Bộ sưu tập bản phác thảo mẫu Quốc huy Việt Nam gồm 112 bản vẽ do họa sĩ Bùi Trang Chước thực hiện trong quá trình nghiên cứu và sáng tác mẫu Quốc huy nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1953 đến năm 1955. Bộ sưu tập gồm 57 bản vẽ chì và 55 bản vẽ màu, phản ánh nhiều bước thử nghiệm về hình dáng, bố cục, màu sắc và hệ thống biểu tượng trước khi hình thành mẫu Quốc huy chính thức. Các bản phác thảo hiện được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Đây là những tài liệu gốc do chính họa sĩ Bùi Trang Chước thực hiện, có giá trị đặc biệt đối với lịch sử hình thành Quốc huy Việt Nam. Bộ sưu tập được công nhận là Bảo vật quốc gia ngày 25/12/2021.
Các bản vẽ được thực hiện trên giấy với nhiều kích thước khác nhau. Một số chỉ là những nét chì nghiên cứu nhanh, trong khi nhiều bản được hoàn thiện bằng màu với bố cục rõ ràng. Hai màu đỏ và vàng xuất hiện nổi bật trong nhiều phương án, kế thừa trực tiếp màu sắc của Quốc kỳ Việt Nam. Họa sĩ sử dụng chủ yếu dạng hình tròn và hình bầu dục làm khung cơ bản. Trong quá trình tìm kiếm biểu tượng phù hợp, nhiều hình ảnh đặc trưng của đất nước và dân tộc đã được đưa vào thử nghiệm như Quốc kỳ, ngôi sao năm cánh, bản đồ Việt Nam hình chữ S, bông lúa, con trâu, rặng tre, cánh đồng lúa, dải lụa, Tháp Rùa, Cột cờ Hà Nội và chùa Một Cột. Một số bản tập trung vào hình ảnh lao động và sản xuất; một số khác nhấn mạnh biểu tượng lịch sử, kiến trúc hoặc lãnh thổ. Qua từng phương án, các chi tiết dần được giản lược để tạo nên một bố cục cô đọng, dễ nhận biết và mang tính biểu tượng cao. Trong các phương án phát triển về sau, ngôi sao vàng năm cánh được đặt ở vị trí trung tâm, bao quanh bởi bông lúa, kết hợp biểu tượng công nghiệp và tên nước. Đây là những yếu tố cơ bản tiếp tục được sử dụng trong mẫu Quốc huy chính thức.
Nhu cầu xây dựng Quốc huy xuất hiện khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từng bước mở rộng quan hệ ngoại giao. Ngày 28/01/1951, Bộ Ngoại giao có Công văn số 87-NG đề nghị nghiên cứu xây dựng Quốc huy và Quốc ấn; đến ngày 08/6/1951, Công văn số 467-NG tiếp tục đề cập việc tổ chức sáng tác mẫu Quốc huy. Trong quá trình sáng tác, họa sĩ Bùi Trang Chước thực hiện nhiều phương án khác nhau, liên tục điều chỉnh từ hình thức khung, biểu tượng trung tâm đến bông lúa, ngôi sao và các chi tiết phụ. Tháng 10/1954, một số bản phác thảo của ông được lựa chọn để trình xem xét. Quá trình hoàn thiện tiếp tục diễn ra trong năm 1955. Những bản phác thảo của Bùi Trang Chước trở thành cơ sở trực tiếp và nền tảng tạo hình cho mẫu Quốc huy chính thức của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Quốc huy nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Bộ sưu tập phản ánh đầy đủ quá trình từ những ý tưởng ban đầu đến việc hình thành một biểu tượng quốc gia. Các bản vẽ cho thấy Quốc huy không được tạo nên từ một phương án duy nhất mà trải qua nhiều bước nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, lao động, lãnh thổ và biểu tượng chính trị. Các hình ảnh như ngôi sao, Quốc kỳ, bông lúa, con trâu, rặng tre, bản đồ Việt Nam và những công trình tiêu biểu cho thấy quá trình tìm kiếm một hệ thống hình tượng vừa đại diện cho đất nước, vừa thể hiện đặc điểm của Nhà nước Việt Nam mới.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Bộ sưu tập là tài liệu gốc gắn trực tiếp với quá trình xây dựng Quốc huy Việt Nam trong những năm đầu của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Giá trị mỹ thuật: 112 bản phác thảo thể hiện quá trình nghiên cứu về bố cục, biểu tượng, đường nét và màu sắc của họa sĩ Bùi Trang Chước, đồng thời phản ánh tư duy thiết kế mỹ thuật ứng dụng Việt Nam giữa thế kỷ XX.
Giá trị tư liệu: Các bản vẽ giúp nhận diện từng bước hình thành những yếu tố cơ bản của Quốc huy, từ các phương án thử nghiệm đến bố cục ngày càng gần với mẫu chính thức.
Giá trị biểu tượng: Những hình ảnh được lựa chọn và thử nghiệm trong bộ sưu tập phản ánh ý thức về độc lập, chủ quyền, lao động, sản xuất và bản sắc dân tộc trong quá trình xây dựng biểu tượng của Nhà nước Việt Nam.
Giá trị độc bản: Đây là tập hợp các bản phác thảo gốc do chính họa sĩ Bùi Trang Chước thực hiện trong quá trình sáng tác Quốc huy. Bộ sưu tập được công nhận là Bảo vật quốc gia ngày 25/12/2021 theo Quyết định số 2198/QĐ-TTg.
Bộ sưu tập bản phác thảo mẫu Quốc huy Việt Nam là nguồn tài liệu đặc biệt về lịch sử hình thành một trong những biểu tượng chính thức của quốc gia. Qua 112 bản vẽ, quá trình lựa chọn hình thức, màu sắc và biểu tượng của Quốc huy Việt Nam được lưu giữ tương đối đầy đủ, đồng thời phản ánh một dấu mốc quan trọng của mỹ thuật và lịch sử Việt Nam hiện đại.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
