Niên đại: Khoảng thế kỷ IX
Văn hóa: Óc Eo
Chất liệu: Vàng, một số hiện vật đính đá quý
Kích thước: Các lá vàng dài khoảng 2,9–5 cm; rộng khoảng 2,1–3,3 cm
Số lượng: 26 hiện vật
Số đăng ký: Từ BTLA 2505/KL40 đến BTLA 3565/KL82
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Long An
Nguồn gốc: Khai quật năm 1987 tại di tích Gò Xoài, ấp Bình Tả, xã Đức Hòa Hạ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
Giới thiệu hiện vật
Bộ sưu tập hiện vật vàng Gò Xoài gồm 26 hiện vật được phát hiện tại chỗ trong lòng phế tích kiến trúc Gò Xoài trong cuộc khai quật năm 1987. Bộ sưu tập gồm nhiều lá vàng dát mỏng mang hình động vật, con người, hoa sen, biểu tượng tôn giáo và minh văn chữ Phạn, cùng một số nhẫn và đồ trang sức đính đá quý. Chính bối cảnh phát hiện nguyên vị trong một kiến trúc cổ khiến nhóm hiện vật có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu nghi lễ xây dựng, Phật giáo và nghệ thuật kim hoàn trong văn hóa Óc Eo.
Phần lớn hiện vật là những lá vàng mỏng có dạng gần chữ nhật, tứ giác, ngũ giác hoặc lục giác. Trên bề mặt một số lá khắc hình voi đứng; một lá được cắt và chạm thành hình rùa với đầy đủ đầu, thân, bốn chân và đuôi; một lá khác thể hiện hình phụ nữ đứng lệch hông, khuôn mặt quay sang bên, tóc búi phía sau. Nhóm hoa sen gồm nhiều dạng khác nhau như hoa sen 12 cánh, hoa sen tám cánh và các biến thể có phần nhụy, núm hoặc đầu cánh được xử lý khác nhau. Ngoài ra còn có lá vàng hình rắn, lá đề viền lửa và một số lá vàng trơn không trang trí.
Trong bộ sưu tập còn có nhiều nhẫn vàng đính đá quý, gồm các hạt màu đỏ, xanh, đỏ tía và trắng trong, với nhiều kiểu mặt nhẫn khác nhau. Đây là những hiện vật vừa có giá trị trang sức, vừa cho thấy kỹ thuật chế tác kim loại quý và gắn đá của cư dân Óc Eo đã đạt trình độ đáng kể.
Đặc biệt quan trọng là một lá vàng khắc minh văn chữ Phạn gồm năm dòng. Dòng đầu là một bài kệ liên quan đến Pháp thân trong Phật giáo, dòng thứ hai chứa một đoạn kinh văn, ba dòng còn lại là các câu thần chú dhāraṇī. Nội dung mang tính Phật giáo rõ rệt này là căn cứ quan trọng để nhận diện chức năng tôn giáo của kiến trúc Gò Xoài và giúp đặt toàn bộ nhóm hiện vật vào một bối cảnh nghi lễ cụ thể.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị khảo cổ: Bộ hiện vật được phát hiện nguyên vị trong lòng phế tích Gò Xoài, giúp bảo tồn được mối quan hệ giữa hiện vật và không gian kiến trúc ban đầu.
Giá trị Phật giáo: Minh văn chữ Phạn với nội dung Phật giáo là tư liệu đặc biệt quan trọng để xác định tính chất tôn giáo của kiến trúc và nghiên cứu sự phát triển của Phật giáo trong văn hóa Óc Eo.
Giá trị nghi lễ: Cách bố trí các lá vàng, trang sức và biểu tượng trong kiến trúc phản ánh một nghi thức đặt vật quý gắn với quá trình xây dựng hoặc thánh hóa công trình tôn giáo.
Giá trị nghệ thuật: Các hình người, voi, rùa, rắn, hoa sen và lá đề được thể hiện trên những lá vàng rất mỏng nhưng vẫn có đường nét rõ ràng, cho thấy khả năng tạo hình tinh tế của nghệ nhân.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật dát vàng, chạm khắc, tạo hình và chế tác nhẫn đính đá quý phản ánh trình độ phát triển cao của nghề kim hoàn Óc Eo.
Giá trị giao lưu văn hóa: Minh văn Sanskrit và nhiều biểu tượng có nguồn gốc Phật giáo Ấn Độ cho thấy mối quan hệ giao lưu rộng của cư dân Nam Bộ, đồng thời các hình thức thể hiện đã mang những sắc thái riêng của Đông Nam Á.
Giá trị của một chỉnh thể: Giá trị quan trọng nhất của bộ sưu tập nằm ở mối liên hệ giữa 26 hiện vật với nhau và với kiến trúc Gò Xoài. Vì vậy, chúng cần được nghiên cứu và giới thiệu như một bộ hiện vật thống nhất, thay vì những cổ vật vàng riêng lẻ.
Với 26 hiện vật vàng được phát hiện nguyên vị, trong đó có minh văn chữ Phạn mang nội dung Phật giáo, Bộ sưu tập hiện vật vàng Gò Xoài là một nguồn tư liệu đặc biệt quan trọng của văn hóa Óc Eo. Bộ sưu tập vừa phản ánh trình độ kim hoàn phát triển, vừa giúp nhận diện nghi lễ, tín ngưỡng và sự giao lưu văn hóa rộng lớn của cư dân Nam Bộ trong những thế kỷ đầu thiên niên kỷ I.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
