Niên đại: Thế kỷ X – XII, Văn hóa Champa
Chất liệu: Vàng tự nhiên; một nhẫn có gắn đá quý
Số lượng: 15 hiện vật
Thành phần: 12 hiện vật khuyên tai, hoa tai và 3 nhẫn vàng
Nguồn gốc: Khu mộ táng Trà Veo 3 và Lâm Thượng, tỉnh Quảng Ngãi
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020.
Giới thiệu bảo vật
Bộ sưu tập trang sức vàng Trà Veo 3 và Lâm Thượng gồm 15 hiện vật bằng vàng có niên đại thế kỷ X – XII, tiêu biểu cho nghệ thuật kim hoàn Champa. Sưu tập được hình thành từ những hiện vật phát hiện tại hai địa điểm khảo cổ Trà Veo 3 và Lâm Thượng ở Quảng Ngãi, gồm các loại hình khuyên tai, hoa tai và nhẫn. Nhóm hiện vật Trà Veo 3 được phát hiện năm 2010 trong một ngôi mộ đất tại khu vực lòng hồ Nước Trong. Cùng với trang sức vàng còn có dao, giáo sắt, hạt thủy tinh Indo-Pacific và đồ gốm; ngôi mộ được xác định có niên đại khoảng thế kỷ XII. Nhóm hiện vật Lâm Thượng được phát hiện trong một vò chôn dưới đất, gồm nhiều trang sức vàng Champa có niên đại khoảng thế kỷ X.
Trong 15 hiện vật có 10 khuyên tai với nhiều dạng khác nhau. Nhóm khuyên tai hình đĩa có các kiểu thân cong, thân dẹt và thân thẳng; nhóm hình vành khăn có dáng cong tròn, tạo hình cân đối và bề mặt được xử lý nhẵn. Các hoa tai nổi bật với đồ án hoa cúc đối đỉnh, các cánh hoa được bố trí đều và cân xứng. Hình thức này cho thấy khả năng tạo những chi tiết nhỏ, có độ chính xác cao của nghệ nhân kim hoàn Champa. Nhóm ba nhẫn vàng có hình thức khác nhau, trong đó một chiếc được gắn đá quý trên mặt nhẫn. Sự kết hợp giữa vàng và đá quý làm tăng giá trị trang sức, đồng thời cho thấy kỹ thuật chế tác đã vượt khỏi hình thức uốn, dát đơn giản để tiến tới các kỹ thuật tạo hình và gắn vật liệu phức tạp hơn. Toàn bộ sưu tập được chế tác từ vàng tự nhiên bằng phương pháp thủ công. Các kiểu khuyên tai hình đĩa, vành khăn, hoa tai hình hoa cúc và nhẫn cho thấy sự đa dạng về loại hình cũng như trình độ cao của nghề kim hoàn Champa trong khoảng thế kỷ X – XII.
Trang sức vàng không chỉ phục vụ nhu cầu làm đẹp mà còn có thể biểu thị địa vị, quyền lực và sở hữu cá nhân trong xã hội Champa. Việc một số trang sức được phát hiện trong mộ cùng vũ khí, đồ gốm và các vật phẩm có giá trị cho thấy chúng còn gắn với tập tục mai táng và vị thế của người được chôn cất. Sự khác nhau về niên đại giữa nhóm Lâm Thượng thế kỷ X và nhóm Trà Veo 3 khoảng thế kỷ XII giúp sưu tập phản ánh quá trình phát triển của nghệ thuật kim hoàn Champa trong một khoảng thời gian tương đối dài.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Các hiện vật có nguồn gốc khảo cổ rõ ràng, thuộc thế kỷ X – XII, góp phần cung cấp tư liệu về đời sống và tập tục mai táng của cộng đồng Champa tại Quảng Ngãi.
Giá trị nghệ thuật: Khuyên tai hình đĩa, vành khăn, hoa tai hình hoa cúc và các dạng nhẫn thể hiện sự đa dạng trong tư duy tạo hình và khả năng xử lý những chi tiết nhỏ, cân xứng.
Giá trị kỹ thuật: Việc chế tác vàng tự nhiên bằng phương pháp thủ công, tạo nhiều dạng trang sức và gắn đá quý cho thấy trình độ phát triển cao của kỹ thuật kim hoàn Champa.
Giá trị văn hóa: Sưu tập phản ánh vai trò của đồ trang sức trong đời sống, tín ngưỡng và sự phân biệt địa vị trong xã hội Champa.
Giá trị độc đáo: Với 15 hiện vật gồm nhiều loại hình trang sức khác nhau, sưu tập là một nhóm hiện vật vàng Champa đặc biệt đầy đủ và quý hiếm. Ngày 31/12/2020, Bộ sưu tập trang sức vàng Trà Veo 3 và Lâm Thượng được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Bộ sưu tập trang sức vàng Trà Veo 3 và Lâm Thượng là nguồn tư liệu tiêu biểu về nghệ thuật kim hoàn Champa thế kỷ X – XII. Sự đa dạng về kiểu dáng, kỹ thuật chế tác và bối cảnh khảo cổ giúp bảo vật phản ánh rõ trình độ thủ công, thẩm mỹ và đời sống xã hội của cư dân Champa tại vùng Quảng Ngãi.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
