Niên đại: Thế kỷ XVII – XVIII, thời Lê Trung hưng
Chất liệu: Đá
Số lượng: 2 thành bậc
Loại hình: Thành bậc kiến trúc cung điện
Vị trí: Điện Kính Thiên, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội
Đơn vị quản lý: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia
Giới thiệu bảo vật
Bộ thành bậc Điện Kính Thiên gồm hai thành bậc đá có niên đại thời Lê Trung hưng, thế kỷ XVII – XVIII, gắn trực tiếp với kiến trúc Điện Kính Thiên trong Hoàng thành Thăng Long. Hai thành bậc có cấu trúc và hoa văn gần như giống nhau, gồm phần tượng rồng ở phía trên và hệ thống phù điêu trang trí ở mặt ngoài. Đây là những bộ phận kiến trúc còn lại quan trọng của Điện Kính Thiên – trung tâm thiết triều và nơi diễn ra nhiều nghi lễ trọng đại của triều đình thời Lê.
Phần trên mỗi thành bậc chạm hình rồng đang vận động từ trên xuống dưới theo chiều dọc của bậc đá. Đầu rồng ngẩng cao, trán dô tạo thành u lớn, má nhỏ, mũi dạng sư tử, mắt tròn, tai thú. Miệng kéo dài, có răng nanh nhọn và ngậm ngọc. Rồng có sừng dài phân nhánh, bờm gồm bốn dải uốn ngược về phía sau. Thân tròn, mập, phủ vảy và uốn thành bảy khúc hình sin. Phần bụng tạo các đường vây nổi, làm rõ sự chuyển động của thân rồng. Rồng có hai chân lớn, khỏe, mỗi chân năm ngón với móng sắc nhọn. Chân trước vươn lên nắm râu, chân sau co lại như đang đạp mạnh để kéo toàn thân trườn về phía trước. Tại khuỷu chân xuất hiện các túm lông dài hình đao lửa. Dọc thân rồng là những cụm mây hình đao, uốn lượn theo chuyển động của thân. Các đầu mây kéo dài, thuôn nhọn thành dạng đao mác, tạo nên nhịp điệu mạnh và liên tục cho toàn bộ hình tượng.
Mặt ngoài thành bậc có dạng tam giác vuông, phần viền chạm nối tiếp các nửa hoa liên tiền. Tại những góc tiếp giáp của cánh hoa còn xuất hiện các nửa bông hoa cúc. Phần trung tâm của mảng phù điêu thể hiện đồ án cá hóa rồng trong đầm sen. Trong không gian đầm sen còn có uyên ương bơi trên sóng nước, các cụm sóng được tạo thành ba ngọn bạc đầu. Xen giữa các lớp sóng là các đồ án nụ sen, hoa sen và lá sen, phía trên kết thúc bằng các cụm mây. Sự kết hợp giữa cá hóa rồng, uyên ương, sen, sóng nước và mây tạo nên một bố cục vừa mang tính cung đình vừa giàu tính biểu tượng.
Hình tượng rồng trên thành bậc gắn trực tiếp với quyền lực hoàng gia, phù hợp với vị trí của Điện Kính Thiên là trung tâm của Hoàng cung. Trong khi đó, các đồ án cá hóa rồng, hoa sen, uyên ương và sóng nước phản ánh hệ thống biểu tượng phong phú của mỹ thuật Lê Trung hưng. Bộ thành bậc còn giúp hình dung phần nào quy mô và mức độ trang trọng của Điện Kính Thiên, dù phần lớn kiến trúc cung điện xưa không còn tồn tại.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Bộ thành bậc gắn trực tiếp với Điện Kính Thiên, công trình trung tâm của Hoàng thành Thăng Long thời Lê.
Giá trị kiến trúc: Hai thành bậc là những cấu kiện đá quan trọng còn lại, góp phần xác định hình thức và quy mô của kiến trúc cung điện Lê Trung hưng.
Giá trị nghệ thuật: Hình rồng uốn bảy khúc, mây đao, cá hóa rồng, sen, uyên ương và sóng nước tạo nên hệ thống trang trí phong phú, tiêu biểu cho mỹ thuật cung đình thời Lê Trung hưng.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật chạm nổi sâu trên các khối đá lớn, đặc biệt ở phần thân rồng, vảy, móng, mây và các hoạt cảnh dưới nước, cho thấy trình độ điêu khắc đá phát triển cao.
Giá trị độc bản: Bộ thành bậc là hiện vật gốc, gắn trực tiếp với không gian Điện Kính Thiên và là một trong những dấu tích kiến trúc cung đình Lê Trung hưng còn bảo tồn tại Hoàng thành Thăng Long.
Bộ thành bậc Điện Kính Thiên là một tác phẩm điêu khắc kiến trúc đặc sắc của thời Lê Trung hưng, nổi bật ở hình tượng rồng uy nghi và hệ thống hoa văn cá hóa rồng, sen, uyên ương, sóng nước. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về kiến trúc, mỹ thuật và biểu tượng quyền lực trong Hoàng cung Thăng Long.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
