Niên đại: Đầu thế kỷ XVII, khoảng năm 1607
Chất liệu: Gỗ mít, sơn son thếp vàng
Số lượng: 03 pho tượng
Thành phần: Phật A Di Đà, Bồ tát Quan Thế Âm và Bồ tát Đại Thế Chí
Nơi lưu giữ: Chùa Thầy, Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, được công nhận năm 2015
Giới thiệu hiện vật
Bộ tượng Di Đà Tam Tôn chùa Thầy gồm ba pho tượng Phật A Di Đà, Bồ tát Quan Thế Âm và Bồ tát Đại Thế Chí, được tạc bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng, có niên đại khoảng đầu thế kỷ XVII. Bộ tượng được bài trí tại vị trí trang trọng trong không gian thờ Phật của chùa Thầy và được đánh giá là một trong những bộ tượng Di Đà Tam Tôn bằng gỗ có niên đại sớm nhất còn được biết đến ở Việt Nam.
Chùa Thầy là một ngôi chùa cổ gắn với Thiền sư Từ Đạo Hạnh, có lịch sử khởi dựng từ thời Lý. Trải qua nhiều lần trùng tu, đặc biệt trong các thế kỷ XVII–XVIII, diện mạo kiến trúc của chùa đã có nhiều thay đổi, nhưng hệ thống tượng thờ và đồ thờ cổ vẫn còn được bảo lưu khá phong phú. Trong số đó, Bộ tượng Di Đà Tam Tôn là một nhóm hiện vật có giá trị nổi bật cả về tôn giáo, lịch sử và nghệ thuật.
Tượng Phật A Di Đà được đặt ở vị trí trung tâm. Phật ngồi kiết già trên đài sen, tóc tạo thành những xoắn nhỏ, phần đỉnh đầu nhô cao. Tai đeo hoa, cổ mang vòng trang sức lớn kết hợp dây anh lạc. Hai tay đặt trong lòng theo thế thiền định, các ngón cái đan vào nhau; trên ngón tay có nhẫn trang trí hình hoa cúc mãn khai. Phật khoác cà sa rộng, các nếp áo mềm buông qua vai, phủ xuống hai gối và đài sen. Cách thể hiện trang sức, đặc biệt là dây anh lạc, là một đặc điểm đáng chú ý của nghệ thuật tượng Phật giai đoạn thế kỷ XVI–XVII.
Bên cạnh A Di Đà là hai vị Bồ tát. Quan Thế Âm ngồi thiền trên đài sen, đầu đội mũ thiên quan trang trí hoa và lá đề, khuôn mặt nhìn thẳng, hai tay chắp trước ngực. Tượng cao khoảng 1,48 m, dáng đầy đặn, áo cà sa rộng phủ cân xứng hai bên, diềm áo trang trí các hạt và hoa nhỏ như một chuỗi tràng hạt. Đại Thế Chí có tạo hình khác biệt hơn: ngồi trên bệ vuông, một chân buông xuống, một chân xếp bằng; đầu đội mũ thiên quan trang trí hoa sen, tay phải cầm phất trần, tay trái đặt ngửa phía trước. Quanh thân là các dải tràng hạt và tua trang trí buông qua vai, tay và đùi.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Bộ tượng có niên đại khoảng đầu thế kỷ XVII, gắn với lịch sử lâu đời của chùa Thầy và phản ánh một giai đoạn quan trọng trong sự phát triển của Phật giáo Việt Nam.
Giá trị tôn giáo: Bộ ba A Di Đà – Quan Thế Âm – Đại Thế Chí thể hiện đầy đủ mô hình Di Đà Tam Tôn trong tín ngưỡng Tịnh độ, một hệ thống hình tượng có vị trí quan trọng trong Phật giáo Đại thừa.
Giá trị nghệ thuật: Tượng có tỷ lệ lớn, tạo hình cân đối, trang phục nhiều lớp, hệ thống anh lạc, tràng hạt và mũ thiên quan phong phú, thể hiện trình độ phát triển cao của nghệ thuật điêu khắc gỗ.
Giá trị kỹ thuật: Việc tạc những pho tượng gỗ lớn, kết hợp sơn son thếp vàng và nhiều chi tiết trang trí phức tạp cho thấy kỹ thuật chế tác và hoàn thiện tượng Phật đã đạt trình độ cao vào đầu thế kỷ XVII.
Giá trị phong cách: Bộ tượng phản ánh sự chuyển tiếp từ những đặc điểm nghệ thuật thời Mạc sang phong cách Lê Trung Hưng, là tư liệu quan trọng để nghiên cứu lịch sử điêu khắc Phật giáo Việt Nam.
Giá trị bảo tồn: Cả ba pho vẫn được bảo lưu cùng nhau trong không gian thờ tự truyền thống của chùa Thầy, giúp giữ được mối liên hệ giữa hiện vật, kiến trúc và thực hành tín ngưỡng.
Với niên đại đầu thế kỷ XVII, quy mô lớn và nghệ thuật tạc gỗ tinh xảo, Bộ tượng Di Đà Tam Tôn chùa Thầy là một nhóm hiện vật đặc biệt quan trọng của điêu khắc Phật giáo Việt Nam. Bộ tượng không chỉ thể hiện tư tưởng Tịnh độ mà còn là minh chứng cho trình độ tạo hình, kỹ thuật tạc gỗ và sự phát triển của mỹ thuật Phật giáo trong giai đoạn chuyển tiếp từ cuối thời Mạc sang Lê Trung Hưng.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
