Tên đầy đủ: Bức giá tượng (phù điêu) chạm khắc hình tượng đức Lạc Long Quân và nhân vật về thời Hùng Vương
Niên đại: Năm 1919, Khải Định năm thứ 4
Giai đoạn: Đầu thế kỷ XX, thời Nguyễn
Chất liệu: Gỗ, sơn son thếp vàng
Loại hình: Giá tượng – phù điêu thờ
Cấu tạo: Chạm nổi 5 tầng
Nơi lưu giữ: Đền Nội Bình Đà (Đình Nội), xã Bình Minh, thành phố Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Bức giá tượng Lạc Long Quân và nhân vật thời Hùng Vương là một tác phẩm chạm khắc gỗ sơn son thếp vàng đặc biệt đang được thờ tại Đền Nội Bình Đà – di tích gắn với tín ngưỡng thờ Quốc tổ Lạc Long Quân. Theo Cục Di sản văn hóa, tác phẩm được tạo dựng vào Khải Định năm thứ 4, tức năm 1919, có dạng hình chữ nhật và được tổ chức thành năm tầng chạm nổi với nhiều nhân vật, linh vật và cảnh sinh hoạt.
Ở vị trí trung tâm là hình tượng Lạc Long Quân có kích thước lớn nhất, ngồi uy nghi trên ngai. Nhân vật đội mũ miện, mặc long bào có cân đai, tay cầm hốt, chân đi hia và đặt trên bệ. Cách thể hiện theo mô thức đế vương truyền thống tạo cho hình tượng vẻ trang nghiêm, đồng thời nhấn mạnh vị trí trung tâm của Quốc tổ trong toàn bộ bố cục. Hai bên và phía dưới là nhiều hàng nhân vật có kích thước nhỏ hơn, được chạm nổi với mức độ chi tiết cao.
Trong tổng thể phù điêu xuất hiện các nhóm quan văn, quan võ, thị nữ, người hầu, voi, ngựa, cờ quạt, tàn lọng và những đoàn thuyền. Một số nguồn mô tả bức chạm như cảnh Lạc Long Quân cùng quần thần chứng kiến hội đua thuyền. Các nhân vật được tổ chức thành từng lớp từ trên xuống dưới, tạo nên một không gian đông đảo nhưng vẫn hướng sự chú ý về hình tượng Quốc tổ ở trung tâm.
Điểm cần lưu ý là tác phẩm được làm vào năm 1919, tức cách thời đại Hùng Vương theo truyền thuyết hàng nghìn năm. Vì vậy, trang phục, thiết chế triều đình hay cảnh sinh hoạt trong bức phù điêu không nên được xem là tư liệu trực tiếp tái hiện chính xác đời sống thời Hùng Vương. Đúng hơn, đây là cách nghệ nhân đầu thế kỷ XX hình dung và diễn giải truyền thuyết nguồn cội thông qua ngôn ngữ tạo hình quen thuộc của xã hội đương thời.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Niên đại năm 1919 giúp tác phẩm trở thành tư liệu cụ thể về nghệ thuật thờ tự và đời sống tín ngưỡng của người Việt đầu thế kỷ XX.
Giá trị tín ngưỡng: Bức giá tượng gắn trực tiếp với Đền Nội Bình Đà, nơi duy trì truyền thống thờ Quốc tổ Lạc Long Quân và Lễ hội Bình Đà – một không gian văn hóa nguồn cội vẫn tiếp tục được cộng đồng thực hành.
Giá trị nghệ thuật: Bố cục năm tầng, kỹ thuật chạm nổi nhiều lớp, số lượng nhân vật lớn cùng hình thức sơn son thếp vàng tạo nên một tác phẩm điêu khắc gỗ có quy mô và nội dung đặc biệt.
Giá trị tạo hình: Cách đặt hình tượng Lạc Long Quân cỡ lớn ở trung tâm, bao quanh bởi văn võ bá quan và các cảnh sinh hoạt cho thấy sự kết hợp giữa nghệ thuật tượng thờ với nghệ thuật kể chuyện dân gian.
Giá trị văn hóa: Tác phẩm khai thác truyền thuyết về Lạc Long Quân và thời Hùng Vương, phản ánh ý thức hướng về nguồn cội và cách cộng đồng địa phương xây dựng hình ảnh Quốc tổ trong đời sống tâm linh.
Giá trị độc đáo: Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa đánh giá đây là bức phù điêu có đề tài Lạc Long Quân và các nhân vật liên quan đặc biệt tiêu biểu tại Hà Nội, đồng thời nổi bật về quy mô so với những tác phẩm cùng đề tài được biết đến.
Với niên đại xác định năm 1919, bố cục năm tầng và hàng loạt hình tượng được chạm khắc công phu, Bức giá tượng Lạc Long Quân và nhân vật thời Hùng Vương là một tác phẩm đặc biệt trong nghệ thuật thờ tự Việt Nam đầu thế kỷ XX. Bảo vật không chỉ lưu giữ kỹ thuật chạm gỗ, sơn son thếp vàng mà quan trọng hơn còn thể hiện cách truyền thuyết về cội nguồn dân tộc được chuyển hóa thành một hình tượng nghệ thuật và tiếp tục sống trong tín ngưỡng cộng đồng Bình Đà.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
