Niên đại: Triều vua Tự Đức
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Chiều cao khoảng 80 – 90 cm; chiều dài thân khoảng 70 – 80 cm
Loại hình: Linh vật canh giữ kiến trúc lăng tẩm hoàng gia
Nơi phát hiện: Quần thể lăng vua Thiệu Trị (Xương Lăng), làng Cư Chánh, xã Thủy Bằng, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
Đơn vị lưu giữ: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế – Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là cặp tượng Nghê bằng đồng đúc khối tinh xảo, được bài trí đăng đối trên bệ chầu ở không gian tôn nghiêm của khu di tích lăng vua Thiệu Trị. Linh vật được tạo tác ở tư thế ngồi phục (chầu hầu) vững chãi trên hai chân sau, hai chân trước chống thẳng đĩnh đạc; đầu ngẩng cao, miệng hé mở để lộ hàm răng sắc nét nhưng không hung dữ mà toát lên vẻ uy nghiêm, trang trọng.
Về mặt tạo hình, tượng Nghê mang sự tích hợp mỹ thuật cung đình đặc sắc của linh vật bản địa Việt Nam: đầu mang vảy rồng và những cụm bờm xoắn ốc uốn lượn tượng trưng cho sự linh thiêng, tôn quý; khuôn ngực nở rộng, thế ngồi bệ vệ biểu thị sức mạnh và sự oai phong của sư tử; trong khi ánh mắt, đôi tai vểnh và dáng hình tổng thể lại phản ánh bản tính trung thành, mẫn tiệp canh gác cửa nhà của loài chó. Thân tượng được điểm xuyết các dải mây lửa (hỏa vân) uốn lượn mềm mại, đuôi uốn cong vuốt ngược lên lưng theo quy cách đúc đồng đỉnh cao thời Nguyễn. Bề mặt hiện vật phủ lớp gỉ đồng cổ kính sẫm màu thời gian, phản ánh sự bền bỉ qua gần hai thế kỷ dãi dầu mưa nắng xứ Huế.
Hiện vật đã được các chuyên gia số hóa bằng công nghệ quét không gian 3D tương tác đa chiều (VR3D), bảo tồn nguyên vẹn các thông số thể tích, họa tiết và cấu trúc kim loại phục vụ nghiên cứu và trưng bày trực tuyến.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Đồng hành cùng lịch sử xây dựng Xương Lăng – công trình được vua Tự Đức đốc thúc hoàn thành thần tốc trong gần 10 tháng sau khi vua cha Thiệu Trị băng hà (1847). Hiện vật là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh đỉnh cao kỹ nghệ đúc đồng của triều đình nhà Nguyễn thế kỷ XIX, đồng thời gắn liền với một vị hoàng đế nổi tiếng hiếu nghĩa, yêu chuộng thi ca và đức trị.
Giá trị văn hóa: Linh vật Nghê là biểu tượng văn hóa thuần Việt mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc: hóa giải tà khí, soi thấu lòng dạ ngay gian, chở che và bảo vệ giấc ngủ ngàn thu của đấng quân vương. Sự kết hợp giữa tính linh thiêng của rồng, nét oai dũng của sư tử và lòng trung nghĩa của chó tạo nên một biểu tượng bảo hộ vừa gần gũi vừa tôn quý, khác biệt hoàn toàn với hình mẫu sư tử ngoại lai (Tây phương hay Trung Hoa).
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện trình độ điêu khắc tượng tròn và đúc đồng xuất sắc của các phường thợ Cố đô Huế. Tác phẩm đạt được sự cân đối hoàn mỹ giữa các khối hình: đường nét bờm xoắn, vảy mây uốn lượn tinh xảo, thần thái sinh động, toát lên tinh thần khoan hòa, trang nhã nhưng không kém phần uy dũng, mực thước của mỹ thuật hoàng gia thời Nguyễn.
Giá trị độc đáo: Là một trong số ít cặp Nghê đồng cung đình thời Nguyễn còn bảo lưu trọn vẹn tại không gian kiến trúc nguyên bản ngoài trời thuộc di tích lăng tẩm hoàng gia; việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo/số hóa 3D giúp hiện vật trở thành tư liệu chuẩn mực để công chúng, các nhà nghiên cứu và nghệ nhân đương đại tham chiếu, khôi phục và tôn vinh linh vật truyền thống Việt Nam trong không gian văn hóa tâm linh.
Nguồn ảnh: VR3D
