Niên đại: Thế kỷ XVII, thời Lê Trung hưng
Chất liệu: Gỗ sơn son thếp vàng
Kích thước: Cao khoảng 7 m; rộng 3,9 m
Loại hình: Cửa võng đình làng
Nơi lưu giữ: Đình Diềm, phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Cửa võng đình Diềm là một tác phẩm chạm khắc gỗ quy mô lớn có niên đại thế kỷ XVII, tiêu biểu cho nghệ thuật trang trí đình làng thời Lê Trung hưng. Cửa võng cao khoảng 7 m, rộng 3,9 m, kéo dài từ thượng lương xuống gần nền đình, toàn bộ bề mặt được chạm khắc và sơn son thếp vàng. Cửa võng được chia thành năm tầng, mỗi tầng mang những nhóm đề tài trang trí riêng nhưng liên kết thành một bố cục thống nhất. Mật độ chạm khắc dày, hầu như không để lại những khoảng bề mặt trơn lớn, tạo nên một tổng thể vừa đồ sộ vừa giàu chi tiết.
Năm tầng cửa võng được tổ chức theo trục dọc, kết hợp các mảng chạm lớn với hệ thống hoa văn phụ. Các đề tài trang trí nổi bật gồm Long – Ly – Quy – Phượng, hoa lá, mây, linh vật và nhiều cảnh sinh hoạt của con người. Hình tượng rồng xuất hiện ở nhiều vị trí, kết hợp với phượng, lân, rùa và các mô típ thực vật tạo nên hệ thống biểu tượng phong phú. Bên cạnh các đề tài linh thiêng, cửa võng còn thể hiện nhiều hình ảnh gắn với đời sống con người, phản ánh đặc trưng của nghệ thuật đình làng thế kỷ XVII khi các đề tài dân gian được đưa mạnh vào không gian kiến trúc tín ngưỡng. Các mảng trang trí được xử lý bằng nhiều lớp chạm, tạo độ nổi sâu và cảm giác chuyển động. Những chi tiết nhỏ như vảy rồng, lông phượng, mây xoắn, hoa lá và hình người đều được chạm kỹ, góp phần tạo nên sự phong phú cho toàn bộ bề mặt.
Cửa võng vừa có chức năng phân định không gian thờ tự, vừa là điểm nhấn trang trí quan trọng trong kiến trúc đình Diềm. Hệ thống tứ linh thể hiện yếu tố linh thiêng, quyền uy và bảo hộ, trong khi các cảnh sinh hoạt đời thường phản ánh đời sống và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng làng xã. Sự xuất hiện đồng thời của các hình tượng linh vật và cảnh sinh hoạt dân gian cho thấy đặc trưng rõ nét của mỹ thuật Lê Trung hưng: nghệ thuật cung đình và tôn giáo tiếp tục tồn tại nhưng ngày càng hòa nhập với các đề tài dân gian, đời thường.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Cửa võng có niên đại thế kỷ XVII, là hiện vật gắn trực tiếp với đình Diềm và không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.
Giá trị nghệ thuật: Quy mô lớn, bố cục năm tầng và hệ thống đề tài phong phú từ tứ linh đến cảnh sinh hoạt tạo nên một trong những tác phẩm chạm khắc gỗ đặc sắc của thời Lê Trung hưng.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật chạm nhiều lớp, chạm nổi và xử lý chi tiết dày đặc kết hợp với sơn son thếp vàng thể hiện trình độ cao của nghệ nhân chạm khắc gỗ thế kỷ XVII.
Giá trị văn hóa: Các đề tài trang trí phản ánh sự kết hợp giữa tín ngưỡng, biểu tượng linh thiêng và đời sống dân gian, thể hiện rõ đặc trưng văn hóa làng xã Bắc Bộ.
Giá trị độc bản: Cửa võng đình Diềm là hiện vật gốc, độc bản, nổi bật về quy mô, kết cấu và mật độ trang trí. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Cửa võng đình Diềm là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật chạm khắc gỗ thời Lê Trung hưng, nổi bật ở quy mô lớn, bố cục năm tầng và hệ thống đề tài trang trí phong phú. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về mỹ thuật đình làng và đời sống văn hóa của người Việt thế kỷ XVII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
