Niên đại: Thiệu Trị thứ 4 (1844)
Chất liệu: Bích ngọc
Kích thước: Cao toàn bộ 9,1 cm; mặt ấn hình vuông 10,25 × 10,25 cm; thân ấn dày 4,21 cm
Loại hình: Bảo tỷ
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Ngọc tỷ “Đại Nam Hoàng đế chi tỷ” là bảo ấn truyền quốc tối thượng bằng bích ngọc được chế tác vào triều vua Thiệu Trị. Hiện vật được đục tạc từ một khối bích ngọc nguyên khối mang sắc xanh thẫm thuần khiết, chất ngọc đanh mịn và sáng bóng. Toàn bộ ấn có quy mô bề thế: chiều cao 9,1 cm, bệ ấn hình vuông vức với cạnh lớn 10,25 × 10,25 cm, thân bệ dày dặn đạt 4,21 cm. Phía trên thân ấn là phần quai được điêu khắc công phu hình tượng linh thú (rồng) uy nghiêm, bờm râu và vảy móng chạm tỉa sinh động, biểu trưng cho quyền uy tuyệt đối của bậc thiên tử.
Mặt sống lưng ấn phía bên trái được khắc chìm một dòng chữ Hán dứt khoát, chuẩn xác xác định thời điểm tạo tác: “Thiệu Trị tứ niên tam nguyệt cát nhật tạo” (紹治四年三月吉日造) – Khắc vào ngày lành tháng 3 năm Thiệu Trị thứ 4 (năm 1844).
Mặt dưới của ấn được chạm khắc nổi 6 chữ Triện trang nghiêm, tôn kính trong khung diềm mực thước: “Đại Nam Hoàng đế chi tỷ” (大南皇帝之璽) – mang ý nghĩa “Ngọc tỷ của Hoàng đế nước Đại Nam”. Về công năng điển chế, bảo ấn này kế thừa quy chuẩn của quả ngọc tỷ “Đại Nam thiên tử chi tỷ” (thời Minh Mạng), giữ vai trò pháp lý tối cao trong các hoạt động bang giao quốc tế: chuyên dùng để đóng trên các văn kiện ban sắc thư cho sứ thần và triều đình nước ngoài, đồng thời ngự dụng để ban phát chỉ dụ, mệnh lệnh khi nhà vua rời kinh thành đi tuần thú xem xét việc dân việc nước tại các địa phương.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (tháng 3 năm 1844), gắn liền trực tiếp với thời kỳ trị vì của hoàng đế Thiệu Trị; là bằng chứng vật chất nguyên gốc khẳng định tư thế tự chủ, vị thế độc lập của vương triều và vai trò tối cao của hoàng đế trong bang giao quốc tế lẫn quản trị quốc gia giữa thế kỷ XIX.
Giá trị văn hóa: Phản ánh đỉnh cao của ý thức hệ tự cường dân tộc qua quốc hiệu “Đại Nam” kết hợp danh vị “Hoàng đế”; đồng thời thể hiện sự quy củ, chặt chẽ của thể chế văn thư ngoại giao cung đình triều Nguyễn thông qua việc duy trì một bảo ấn ngọc riêng biệt phục vụ sắc thư cho người nước ngoài và các chuyến ngự giá tuần thú.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ điêu khắc ngọc (trọc ngọc) đạt tới độ điêu luyện, mực thước của mỹ thuật cung đình triều Nguyễn: khối ngọc bích lớn được xử lý vuông vức bề thế, quai ngọc chạm lộng sống động, kết hợp hài hòa cùng nghệ thuật thư pháp chữ Triện đúc nổi sắc nét, đĩnh đạc trên mặt ấn vuông rộng hơn 10 cm.
Giá trị độc đáo: Là ngọc tỷ bằng bích ngọc khổ lớn độc bản mang quốc hiệu “Đại Nam” dưới triều vua Thiệu Trị; hiện vật bảo lưu trọn vẹn toàn bộ cấu trúc hình khối, lạc khoản khắc lưng sắc cạnh và mặt chữ Triện gốc trong sưu tập bảo vật hoàng gia tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
