Niên đại: Khoảng thế kỷ XII
Không gian văn hóa: Vĩnh Hưng – hậu Óc Eo
Chất liệu: Đồng
Nơi phát hiện: Di tích khảo cổ Vĩnh Hưng, xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu
Đơn vị lưu giữ theo hồ sơ năm 2015: Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Đầu tượng thần Siva là một tác phẩm điêu khắc tôn giáo đặc biệt được phát hiện tại di tích Vĩnh Hưng, một trung tâm kiến trúc – tín ngưỡng cổ quan trọng ở vùng Tây Nam Bộ. Hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ XII và được tạo tác bằng đồng, thuộc giai đoạn muộn trong lịch sử phát triển của không gian văn hóa Vĩnh Hưng.
Đầu tượng còn khá nguyên dạng. Khuôn mặt có dạng trái xoan, đường nét trẻ trung, thanh thoát; nét mặt tươi, đôi môi tạo thành nụ cười nhẹ. Đặc điểm nổi bật nhất là ba con mắt, với con mắt thứ ba nằm giữa trán – một thuộc tính biểu tượng đặc trưng của thần Shiva. Trên đầu là mũ miện được tạo hình công phu, phủ nhiều mô típ trang trí nhỏ và có tính đối xứng.
Sự mềm mại của khuôn mặt kết hợp với hệ thống trang trí dày đặc trên mũ tạo nên sự tương phản đáng chú ý: thần vừa mang vẻ trang nghiêm của một hình tượng tôn giáo, vừa có thần thái gần gũi và sinh động. Đây cũng là một trong những đặc điểm giúp hiện vật có giá trị cao về nghệ thuật tạo hình và kỹ thuật đúc đồng.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ XII, góp phần phản ánh đời sống tôn giáo ở Vĩnh Hưng trong giai đoạn hậu Óc Eo.
Giá trị tôn giáo: Ba mắt cùng hình thức mũ miện giúp nhận diện rõ Shiva, cung cấp tư liệu về sự tồn tại của Shiva giáo tại vùng Tây Nam Bộ.
Giá trị nghệ thuật: Khuôn mặt trái xoan, nụ cười nhẹ và hệ thống hoa văn trên mũ miện thể hiện khả năng tạo hình tinh tế của nghệ nhân.
Giá trị kỹ thuật: Việc chế tác một đầu tượng đồng với nhiều chi tiết nhỏ trên mắt, khuôn mặt và mũ miện phản ánh trình độ đúc và hoàn thiện kim loại phát triển.
Giá trị khảo cổ: Hiện vật gắn với di tích Vĩnh Hưng, nơi khảo cổ học đã phát hiện một tập hợp phong phú tượng thần, Linga–Yoni và nhiều đồ thờ khác thuộc các giai đoạn khác nhau.
Với hình thức Shiva ba mắt, nghệ thuật tạo hình tinh tế và mối liên hệ trực tiếp với không gian tín ngưỡng Vĩnh Hưng, Đầu tượng thần Siva là một hiện vật quan trọng trong nghiên cứu nghệ thuật tôn giáo Nam Bộ. Tác phẩm góp phần cho thấy sự tiếp nối lâu dài của Hindu giáo và truyền thống thờ Shiva tại vùng đồng bằng hạ lưu Mekong.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
