Niên đại: Triều Nguyễn
Chất liệu: Đá đen tự nhiên (đá bazan/đá núi nguyên khối màu xám đen sẫm, bề mặt đục đẽo và mài nhẵn)
Kích thước: Tượng tròn cỡ lớn; chiều cao khoảng 1,1 – 1,3 m; chiều dài thân khoảng 0,9 – 1,1 m (tính cả phần bệ đá nguyên khối đỡ bên dưới)
Loại hình: Tượng điêu khắc cung đình
Nơi phát hiện: Trước Cửa Hiển Nhơn (cửa phía Đông Hoàng thành, dành riêng cho quan lại và nam giới ra vào Đại Nội), Hoàng thành Huế, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
Đơn vị lưu giữ: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế quản lý bảo tồn tại chỗ (Thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế – Di sản Văn hóa Thế giới)
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là cặp tượng nghê bằng chất liệu đá đen nguyên khối đứng gác uy nghi hai bên lối vào Cửa Hiển Nhơn – một trong những công trình cổng thành mang nghệ thuật đắp vữa khảm sành sứ rực rỡ nhất Hoàng cung Huế. Trái ngược với sắc màu lộng lẫy, đa tầng của vòm cổng, cặp linh vật nghê đá sẫm màu đóng vai trò là điểm neo thị giác trầm mặc, tĩnh tại và vững chãi, tạo nên thế đối sánh phong thủy uy nghiêm ngay ngưỡng cửa phía Đông Đại Nội.
Tượng được tạc ở tư thế ngồi chầu mực thước trên bệ đá vuông giật cấp, hai chân trước chống thẳng tắp vững chãi tì móng xuống mặt bệ, hai chân sau co gập áp sát hông sẵn sàng bộc phát nội lực. Đầu nghê ngẩng cao hướng ra ngoài cổng, trên cổ đeo chuỗi lục lạc lớn chạm nổi sắc sảo; các dải bờm gáy và chùm lông đuôi được chạm khắc uốn lượn thành từng lọn mây lửa cuộn xoắn mềm mại, ôm vòng lấy sống lưng và mông tượng, phá vỡ độ cứng nhắc của khối đá thô đặc.
Diện mạo của nghê Cửa Hiển Nhơn mang đậm tính quy chuẩn cung đình thời Nguyễn kết hợp với thần thái linh thú canh giữ chốn hoàng cung: mắt tròn lồi tinh anh viền mí sâu quắc thước, trán dô, mũi sư tử bè rộng, khóe miệng ngoác rộng để lộ răng nanh uy dũng như đang cất tiếng gầm răn đe kẻ gian tà. Chất đá đen nguyên khối qua hơn một thế kỷ phong hóa vẫn giữ được bề mặt đanh chắc, từng nhát đục gọt tỉ mỉ toát lên vẻ trang nghiêm, chuẩn mực và quyền uy tuyệt đối của linh vật trấn thủ cửa cấm.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc đá gốc gắn liền với hệ thống kiến trúc cổng Hoàng thành Huế từ đầu thế kỷ XIX; chứng nhân cho dòng chảy lịch sử thăng trầm của triều đình nhà Nguyễn và nghi thức ra vào nghiêm ngặt của giới quan lại, đại thần chốn cung đình.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn biểu tượng linh vật nghê thuần Việt trong không gian kiến trúc hoàng gia; đảm nhận chức năng phong thủy tối thượng là trấn môn, xua đuổi tà khí, kiểm soát tâm thức người qua lại và bảo vệ sự tôn nghiêm, thanh tịnh cho khu vực Tử Cấm Thành.
Giá trị nghệ thuật: Tiêu biểu cho kỹ nghệ chạm khắc đá cung đình triều Nguyễn; việc khai thác chất liệu đá đen đặc thù kết hợp cùng kỹ thuật đục lộng, chạm nổi khối dứt khoát đã kiến tạo nên một hình tượng vừa uy dũng, tôn nghiêm của thần thú, vừa hàm chứa nét linh hoạt, sống động của nghệ thuật tạo hình truyền thống.
Giá trị độc đáo: Cặp nghê bằng đá đen hiếm hoi còn nguyên vẹn vị trí phụng vụ ngoài trời tại hệ thống cổng Đại Nội Huế; sự tương phản giữa chất đá đen sẫm của tượng với nghệ thuật khảm sành sứ đa sắc của Cửa Hiển Nhơn tạo nên giá trị cảnh quan kiến trúc độc bản, là đối tượng nghiên cứu quý báu về mỹ thuật cung đình và tư liệu phục vụ số hóa di sản văn hóa Cố đô.
Nguồn ảnh: VR3D
