Niên đại: Thời Trần (
Chất liệu: Đá sa thạch (đá nguyên khối chạm đục thủ công, bề mặt mang nhiều dấu vết ghè đập, sứt mẻ và phong hóa rêu bụi)
Kích thước: Tượng tròn cỡ trung, chiều cao khoảng 0,60 – 0,75 m; chiều dài thân khoảng 0,70 – 0,85 m; trên lưng hoặc đầu có lỗ mộng phỏng đoán dùng để để cắm chân cờ, quạt, lọng, đồ bát bửu
Loại hình: Tượng điêu khắc tôn giáo
Nơi phát hiện: Chùa Bóng, thôn Hậu Bổng, xã Quang Minh, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là cặp tượng sư tử đá nguyên khối thời Trần vô cùng quý hiếm, từng nằm trong hai hàng linh thú chầu đối xứng trang nghiêm dọc hai bên thượng điện chùa Bóng để phục vụ việc cắm cờ quạt, lọng che và đồ bát bửu cho các đại lễ Phật giáo. Trải qua biến thiên lịch sử, chùa đã bị sụp đổ hoàn toàn và khuôn viên bị chiếm dụng làm kho chứa vật tư nông nghiệp/thuốc bảo vệ thực vật, tượng linh thú xưa bị tàn phá nặng nề, khiến hiện vật nay chỉ còn lại đôi sư tử cùng một sấu đá và một voi đá gãy vòi trong cảnh lăn lóc, bụi phủ rêu phong.
Về tạo hình và thế thức, đôi sư tử được tạc ở tư thế ngồi phục chầu chắc nịch, hai chân trước chống thẳng tắp vững chãi, hai chân sau co gập áp sát thân tạo điểm tựa chịu lực kiên cố. Thân mình linh vật nở nang, cơ bắp cuồn cuộn đặc trưng cho mỹ cảm thời Trần; trên lưng hoặc đỉnh đầu được khoét lỗ mộng tròn chuẩn xác để gá cắm cán nghi trượng; các dải bờm gáy, lông ức và chùm đuôi uốn lượn thành từng búi mây lửa (vân hỏa) chạm nổi dứt khoát, kết hợp cùng chuỗi đai cổ đeo lục lạc tinh tế làm tôn lên vẻ quyền uy, dũng mãnh.
Diện mạo của linh vật mang đậm phong cách điêu khắc đá thời Trần: trán dô, mắt tròn lồi tinh anh nhìn thẳng, sống mũi nở to bè và khóe miệng mở hé lộ hàm răng đều đặn cùng cặp răng nanh uy dũng. Dù đã chịu nhiều vết ghè đập tàn bạo, sứt sẹo bề mặt do từng bị tận dụng làm tảng kê máy móc thô bạo, thần thái oai nghiêm, thuần hậu và tràn trề sinh lực của đôi sư tử vẫn hiển hiện rõ nét, minh chứng cho bàn tay tài hoa xuất chúng của những nghệ nhân điêu khắc đá cách đây hơn bảy thế kỷ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc tôn giáo gốc cực kỳ quý hiếm phản ánh thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần tại vùng đất cổ Hải Dương; là chứng tích vật chất xót xa ghi dấu những thăng trầm, tàn phá di sản của thời kỳ chiến tranh và sự thiếu hụt nhận thức bảo tồn giai đoạn thế kỷ XX.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn biểu tượng “Sư tử hộ trì chính pháp” trong nghi lễ Phật đình Đại Việt; với công năng cắm cờ lọng, bát bửu, hiện vật phản ánh quy thức bài trí đồ tế tự và không gian hành lễ tôn nghiêm của các chốn đại danh lam thời Trần.
Giá trị nghệ thuật: Tiêu biểu cho đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc tượng tròn thời Trần; phong cách tạo hình căng tròn, khỏe khoắn, ngôn ngữ điêu khắc cô đọng và giàu nội lực, cân bằng tuyệt đối giữa tinh thần thượng võ dân tộc với nét từ bi, thanh tịnh của mỹ thuật Phật giáo cổ truyền.
Giá trị độc đáo: Cặp tiêu bản sư tử đá thời Trần hiếm hoi còn sót lại nguyên vẹn công năng cắm đồ tế tự trên thực địa miền Bắc; trước tình cảnh hiện vật bị lãng quên trong kho bụi bặm và đối mặt với nguy cơ biến mất hoàn toàn, việc số hóa 3D toàn phần với độ phân giải cao của VR3D đã kịp thời “cứu hộ” di sản trên không gian mạng, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo khẩn thiết để ngành văn hóa và chính quyền sở tại có biện pháp khoanh vùng bảo vệ, đưa hiện vật ra ánh sáng tương xứng với tầm vóc lịch sử.
Nguồn ảnh: VR3D
