Số đăng ký: N.27
Niên đại: Tự Đức thứ 36 (1883)
Chất liệu: Vàng
Trọng lượng: 103 lạng 6 tiền (khoảng 3.885 gram)
Loại hình: Kim bảo
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Kim bảo “Dực Tông Anh Hoàng đế chi bảo” là bảo ấn thờ tự tối thiêng liêng của hoàng tộc triều Nguyễn, được phụng mệnh đúc vào cuối năm 1883 ngay sau khi vua Tự Đức băng hà để đưa vào thờ phụng tại Thế Miếu. Hiện vật được đúc liền khối bằng vàng ròng với bố cục hai phần bề thế: bệ ấn hình vuông giật hai cấp dày dặn, vững chãi và quai ấn tạo hình tượng rồng đang bay (phi long) sống động. Tượng rồng ở thế đầu ngẩng cao, sống lưng uốn cong mềm mại, đuôi xoáy lượn, bốn chân mang 5 móng sắc nhọn co lại trong tư thế đạp mây lướt gió, thể hiện quy chuẩn quyền lực tuyệt đối của bậc đế vương.
Hai bên sống lưng bệ ấn được khắc chìm hai dòng lạc khoản chữ Hán sâu nét, chuẩn xác: Lưng ấn bên phải: Khắc dòng chữ xác định lệnh đúc và niên hiệu: “Tự Đức tam thập lục niên thập nhất nguyệt cát nhật phụng chú tạo” (嗣德三十六年十一月吉日奉鑄造) – Phụng mệnh đúc vào ngày lành tháng 11 năm Tự Đức thứ 36 (năm 1883). Lưng ấn bên trái: Khắc thông tin trọng lượng kim loại quý: “Sứng trọng nhất bách tam lạng lục tiền” (稱重一百三兩六錢) – Cân nặng 103 lạng 6 tiền.
Mặt dưới của ấn được đúc nổi 7 chữ Triện trang nghiêm, tôn kính: “Dực Tông Anh Hoàng đế chi bảo” (翼宗英皇帝之寶) – Bảo ấn của Dực Tông Anh Hoàng đế. “Dực Tông” là miếu hiệu và “Anh Hoàng đế” là Thụy hiệu do triều đình tôn xưng sau khi vua Tự Đức tạ thế. Kim ấn này không dùng trong việc phê duyệt hành chính thường nhật mà là pháp khí thờ tự tối linh, đại diện cho linh vị và tư cách hoàng đế của vua Tự Đức trong các kỳ tế lễ tổ tiên tại Thế Miếu của hoàng gia triều Nguyễn.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn mang niên đại tuyệt đối (tháng 11 năm 1883), gắn liền trực tiếp với biến cố vua Tự Đức băng hà và giai đoạn chuyển giao lịch sử đầy biến động của triều Nguyễn cuối thế kỷ XIX; là tư liệu gốc xác nhận Miếu hiệu “Dực Tông” và Thụy hiệu “Anh Hoàng đế” của nhà vua.
Giá trị văn hóa – lễ nghi: Phản ánh đỉnh cao của điển lễ tôn miếu, chế độ thờ phụng hoàng gia và tư tưởng “uống nước nhớ nguồn”, báo hiếu tông tộc theo quy chuẩn Nho giáo triều Nguyễn thông qua việc đúc kim bảo mang Miếu hiệu thờ trong Thế Miếu.
Giá trị nghệ thuật: Tạo hình rồng bay (phi long) trên quai ấn thể hiện trình độ điêu khắc tượng tròn bậc thầy: tư thế rồng 5 móng uốn lượn uyển chuyển, đầu ngẩng kiêu hãnh, các chi tiết vảy râu chạm tỉa sống động, kết hợp hài hòa với lối thư pháp chữ Triện đúc nổi vuông vức, trang nghiêm trên mặt ấn.
Giá trị độc đáo: Là quả kim bảo thờ tự tôn miếu bằng vàng khối nguyên chất độc bản của hoàng đế Tự Đức, có trọng lượng lớn (hơn 100 lạng vàng), giữ vai trò linh thánh đặc biệt và được bảo tồn nguyên vẹn trọn vẹn từ quai rồng, minh văn khắc lưng đến mặt dấu trong kho tàng bảo vật quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
