Tên gọi khác: Mukhalinga Mỹ Sơn
Niên đại: Khoảng thế kỷ VII–VIII, thường được xác định vào đầu thế kỷ VIII
Văn hóa: Champa
Chất liệu: Đá sa thạch màu xám
Kích thước: Cao khoảng 126,5 cm; rộng 41,5 cm
Nơi phát hiện: Khu vực nhóm tháp E, Khu đền tháp Mỹ Sơn, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam
Thời gian phát hiện: Ngày 15/11/2012
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, công nhận năm 2015
Giới thiệu hiện vật
Ekamukhalinga Mỹ Sơn là một hiện vật thờ thần Shiva đặc biệt của nghệ thuật Champa, được phát hiện ngày 15/11/2012 sau một trận mưa lớn tại khu vực phía đông nhóm tháp E của Khu đền tháp Mỹ Sơn. Hiện vật được chế tác từ một khối đá sa thạch màu xám, cao khoảng 126,5 cm và khi phát hiện còn gần như nguyên vẹn. Điểm nổi bật nhất là trên phần trụ tròn phía trên của Linga xuất hiện một khuôn mặt thần Shiva được tạc nổi liền khối, vì vậy hiện vật được gọi là Ekamukhalinga – Linga có một khuôn mặt.
Toàn bộ Linga được chia thành ba phần có chiều cao gần bằng nhau, mỗi phần khoảng 42 cm. Phần dưới có tiết diện vuông, thường gọi là Brahmabhaga; phần giữa có tiết diện bát giác, gọi là Vishnubhaga; phần trên có dạng trụ tròn, hơi vồng ở chóp, gọi là Rudrabhaga. Cấu trúc này tuân theo một dạng thức phổ biến của Linga trong Hindu giáo, trong đó ba phần được liên hệ lần lượt với Brahma, Vishnu và Shiva.
Trên phần Rudrabhaga, khuôn mặt Shiva nhô ra khỏi thân Linga, nối với một đoạn cổ ngắn. Phần đầu cao khoảng 23 cm, rộng 13,5 cm, phía trên có búi tóc cao khoảng 5,5 cm. Khuôn mặt được tạo khối rõ ở vùng mắt, sống mũi và má, đường nét tự nhiên, cân đối và có tính hiện thực cao. Sự kết hợp giữa hình thức phi nhân dạng của Linga và khuôn mặt nhân dạng của Shiva tạo nên điểm đặc biệt của Mukhalinga: thần vừa được biểu hiện bằng một biểu tượng trừu tượng, vừa xuất hiện dưới hình hài con người.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ekamukhalinga có niên đại khoảng thế kỷ VII–VIII, là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu đời sống tôn giáo và nghệ thuật Champa tại Mỹ Sơn trong giai đoạn sớm.
Giá trị tôn giáo: Hiện vật kết hợp Linga với khuôn mặt Shiva, thể hiện một dạng thức đặc biệt trong tín ngưỡng thờ Shiva của Hindu giáo.
Giá trị nghệ thuật: Khuôn mặt Shiva được tạo khối tự nhiên, cân đối và sinh động, thể hiện những đặc điểm nổi bật của phong cách điêu khắc Mỹ Sơn E1.
Giá trị biểu tượng: Ba phần Brahmabhaga – Vishnubhaga – Rudrabhaga tạo nên một cấu trúc hoàn chỉnh, phản ánh hệ thống biểu tượng vũ trụ quan của Hindu giáo.
Giá trị khảo cổ: Hiện vật được phát hiện ngay trong khu vực Khu đền tháp Mỹ Sơn và còn gần như nguyên vẹn, cung cấp thêm tư liệu để nghiên cứu tổ chức thờ tự của nhóm tháp E.
Giá trị độc đáo: Theo hồ sơ và các nghiên cứu liên quan, đây là một trong những Mukhalinga nguyên vẹn và đặc sắc nhất được biết đến trong nghệ thuật Champa Việt Nam.
Với cấu trúc Linga ba phần hoàn chỉnh, khuôn mặt thần Shiva được tạc liền khối và phong cách nghệ thuật đặc sắc, Ekamukhalinga Mỹ Sơn là một hiện vật quan trọng của điêu khắc Champa. Tác phẩm vừa phản ánh tín ngưỡng thờ Shiva, vừa cung cấp tư liệu quý để nghiên cứu nghệ thuật Mỹ Sơn E1 và đời sống tôn giáo của Champa trong khoảng thế kỷ VII–VIII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
