Niên đại: Năm Minh Mạng thứ 16 (1835)
Chất liệu: Thanh ngọc
Kích thước: Cao toàn bộ 8,27 cm; mặt ấn hình vuông 10,5 × 10,5 cm; thân ấn dày 4,22 cm
Loại hình: Bảo tỷ
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Ngọc tỷ “Hoàng đế chi tỷ” là một trong những bảo ấn truyền quốc tối thượng và thiêng liêng bậc nhất của triều Nguyễn, được phụng chỉ đúc tạc vào năm Ất Mùi (1835) dưới thời vua Minh Mạng. Hiện vật được chế tác từ một khối thanh ngọc quý hiếm, màu ngọc xanh trong sáng, chất ngọc mịn màng và đanh bóng. Cấu trúc tổng thể gồm thân ấn hình khối hộp vuông dày dặn 4,22 cm, cạnh vuông bề thế 10,5 × 10,5 cm và chiều cao toàn bộ đạt 8,27 cm. Phía trên thân ấn là quai ngọc được điêu khắc tinh xảo đồ án hai con rồng đấu lưng vào nhau (giao long), đầu rồng hướng ra hai phía, vảy râu, sống lưng uốn khúc và bờm tóc được chạm lộng tinh xảo, toát lên thần khí quyền uy tối thượng của thiên tử.
Phần sống lưng ấn phía bên phải được khắc chìm một dòng chữ Hán dứt khoát, chuẩn xác ghi nhận thời điểm tạc tạo: “Minh Mạng thập lục niên Ất Mùi tuyên” (明命十六年乙未鎸) – Khắc vào năm Ất Mùi, niên hiệu Minh Mạng thứ 16 (1835).
Mặt dưới của ấn được chạm khắc nổi 4 chữ Triện vuông vức, uy nghiêm trong khung diềm mực thước: “Hoàng đế chi tỷ” (皇帝之璽) – mang ý nghĩa “Ngọc tỷ của Hoàng đế”. Theo quy chế điển chương nghiêm ngặt của triều đình, ngọc tỷ này giữ vị trí pháp lý tối cao trong hệ thống văn bản của nhà vua, chuyên dùng để đóng trên các bản chiếu văn trọng đại ban bố khi triều đình cải đổi niên hiệu, các chiếu đại xá thiên hạ tha tội cho muôn dân, chiếu ban ân điển nhân các ngày đại lễ khánh tiết quốc gia, cũng như các sắc thư đặc biệt ra ơn cho các quan lại mang ấn tín ở chốn kinh sư lẫn ngoài các tỉnh.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (năm 1835), gắn liền với thời kỳ trị vì đỉnh cao của hoàng đế Minh Mạng – người đã hoàn thiện toàn diện bộ máy thể chế, quan chế và văn thư pháp lệnh của Đại Nam; ngọc tỷ là minh chứng vật chất trực tiếp phản ánh quyền lực tối cao của hoàng đế và các chính sách ban ơn trọng đại của triều đình đối với bách tính, quan lại.
Giá trị văn hóa – pháp chế: Là biểu trưng pháp lý cao nhất đại diện cho mệnh lệnh và ân trạch của nguyên thủ quốc gia; việc định danh công năng chuyên biệt cho các dịp cải niên hiệu, đại xá và khánh lễ quốc gia phản ánh đỉnh cao của văn hóa chính trị Nho giáo và tính tôn nghiêm, quy chuẩn tuyệt đối của văn bản hành chính cung đình triều Nguyễn.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện trình độ điêu khắc ngọc (trọc ngọc) đạt tới đỉnh cao hoàn mỹ: khối thanh ngọc lớn được tạo hình khối hộp vuông vức chuẩn mực, quai ngọc chạm khắc hình tượng hai rồng đấu lưng sống động, các chi tiết vảy móng, bờm râu tỉa tót tinh vi kết hợp cùng nghệ thuật thư pháp chữ Triện sắc nét, trang trọng trên mặt ấn.
Giá trị độc đáo: Là ngọc tỷ bằng thanh ngọc độc bản mang danh hiệu tối cao “Hoàng đế chi tỷ” dưới triều Minh Mạng, sở hữu kích thước đồ sộ (mặt ấn rộng tới 10,5 cm), đồ án quai rồng đấu lưng hiếm có và được bảo tồn toàn vẹn trọn vẹn cả lạc khoản niên đại lẫn mặt chữ trong kho tàng bảo vật hoàng cung Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
