Tên khác: Kiếm ngắn cán hình người
Niên đại: Văn hóa Đông Sơn muộn, cách ngày nay khoảng 2.000 năm
Văn hóa: Đông Sơn
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Dài 46,5 cm; rộng 5 cm; cán dài 18 cm
Trọng lượng: 620 g
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTTH 6723/KL:261
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa
Nguồn gốc: Sưu tầm dưới chân Núi Nưa, xã Tân Ninh, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa, năm 1961
Giới thiệu hiện vật
Kiếm ngắn Núi Nưa, còn gọi là kiếm ngắn cán hình người, là một hiện vật đặc sắc của văn hóa Đông Sơn muộn, được sưu tầm dưới chân Núi Nưa, Thanh Hóa vào năm 1961. Kiếm dài 46,5 cm, được đúc bằng đồng, gồm phần lưỡi hình lá tre và phần cán tạo thành một tượng người phụ nữ đứng thẳng, hai tay chống nạnh. Kiểu lưỡi, chuôi và kỹ thuật tạo hình mang những đặc điểm gắn với nghệ thuật đồ đồng vùng sông Mã.
Điểm nổi bật nhất của hiện vật nằm ở phần cán kiếm. Thay vì một chuôi cầm đơn giản, nghệ nhân đã tạo cả một khối tượng người phụ nữ với trang phục, trang sức và thần thái được thể hiện khá chi tiết. Nhân vật đứng nhìn thẳng, hai tay khuỳnh chống vào hông, tạo cảm giác cương nghị và uy quyền. Đầu vấn khăn hình chóp giống búp sen; khuôn mặt trái xoan, cằm hơi nhô, mắt thể hiện bằng hai vòng tròn đồng tâm, lông mày cong dài, sống mũi thẳng và miệng nhỏ. Hai tai đeo những vòng lớn chạm vai; trên ngực và tay cũng xuất hiện các vòng trang sức.
Trang phục của nhân vật đặc biệt đáng chú ý. Người phụ nữ mặc áo chẽn dài tay ôm sát thân, phía trước xẻ ngực để lộ phần yếm kín cổ bên trong. Eo được thắt bằng một dải rộng, bên dưới là váy dài phủ xuống chân; các dải thắt lưng buông ở phía trước và sau. Trên áo và váy xuất hiện các mô típ hình học như những đường vạch ngắn song song và vòng tròn đồng tâm – những dạng trang trí quen thuộc trong nghệ thuật Đông Sơn. Toàn bộ cách tạo hình cho thấy nghệ nhân không chỉ muốn thể hiện một hình người tượng trưng mà còn chú ý đến kiểu tóc, trang phục, đồ trang sức và dáng đứng của nhân vật.
Phần lưỡi kiếm có hình lá tre, mỏng, hai rìa sắc và đầu nhọn. Chắn tay tạo hình giống hai sừng trâu mở sang hai phía. Sự kết hợp giữa một lưỡi kiếm có công năng chiến đấu với phần cán được tạo thành tượng người khiến hiện vật vừa thuộc nhóm vũ khí, vừa mang giá trị như một tác phẩm điêu khắc nhỏ bằng đồng. Kiếm hiện còn tương đối nguyên vẹn, chỉ sứt nhẹ ở phần mũi và toàn thân phủ lớp patin màu xanh xám.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị khảo cổ và lịch sử: Kiếm có niên đại thuộc giai đoạn văn hóa Đông Sơn muộn và được phát hiện tại Núi Nưa, một địa điểm quan trọng trong không gian lịch sử – văn hóa Thanh Hóa.
Giá trị nghệ thuật: Phần cán tạo thành tượng người phụ nữ với khuôn mặt, kiểu tóc, trang phục và trang sức được thể hiện chi tiết, là một tác phẩm điêu khắc nhỏ đặc sắc trên đồ đồng Đông Sơn.
Giá trị tư liệu về trang phục: Áo chẽn, yếm, váy dài, thắt lưng và hệ thống đồ trang sức cung cấp nguồn tư liệu trực quan quan trọng cho việc nghiên cứu cách ăn mặc và thẩm mỹ của cư dân Đông Sơn.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc liền phần lưỡi kiếm với khối tượng người có nhiều chi tiết nhỏ cho thấy trình độ cao của kỹ thuật tạo khuôn và đúc đồng tại khu vực sông Mã.
Giá trị xã hội: Hình tượng người phụ nữ được thể hiện trang trọng, giàu trang sức và với tư thế đầy uy quyền là nguồn tư liệu đáng chú ý khi nghiên cứu vị trí và hình ảnh người phụ nữ trong xã hội Đông Sơn.
Với sự kết hợp giữa vũ khí và tượng người, Kiếm ngắn Núi Nưa là một hiện vật đặc sắc của nghệ thuật Đông Sơn tại Thanh Hóa. Thanh kiếm không chỉ cho thấy kỹ thuật đúc đồng tinh xảo mà còn lưu giữ một hình ảnh hiếm có về người phụ nữ cổ qua trang phục, trang sức và phong thái. Địa điểm phát hiện dưới chân Núi Nưa càng làm tăng giá trị văn hóa của hiện vật, dù mối liên hệ trực tiếp với Bà Triệu đến nay vẫn chỉ nên được xem là một giả thuyết cần tiếp tục nghiên cứu.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
