Niên đại: Thế kỷ XVII
Chất liệu: Gốm, men trắng ngà, men lam và men xanh rêu
Kích thước: Cao 59,7 cm; cạnh chân đế hình vuông 28 cm
Cấu tạo: Gồm ba phần liền nhau: mái, thân và chân đế
Loại hình: Đồ gốm thờ
Nơi lưu giữ: Bảo tàng Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Long đình gốm Bát Tràng là một sản phẩm gốm thờ đặc biệt có niên đại thế kỷ XVII, được tạo dáng mô phỏng loại long đình bằng gỗ chạm thường gặp trong không gian tín ngưỡng truyền thống. Hiện vật cao 59,7 cm, chân đế hình vuông cạnh 28 cm, gồm ba phần nối liền thành một chỉnh thể: mái, thân và chân đế. Đây là một trong những hiện vật tiêu biểu cho trình độ tạo hình và trang trí của gốm Bát Tràng trong giai đoạn phát triển mạnh vào thế kỷ XVII.
Phần mái có đỉnh tạo hình búp sen, bốn mặt mái dạng hình thang cân, các góc vút cong. Những đường gờ ở góc mái được tạo thành dạng mây lửa, làm cho phần trên của hiện vật dù có kích thước nhỏ vẫn gợi được dáng vẻ của một công trình kiến trúc thực tế. Thân long đình tạo thành khối hộp chữ nhật, bốn góc giống những cột đứng; phía trước còn thể hiện cả hệ thống lan can thu nhỏ. Phần chân đế gồm hai cấp, có cấu trúc gần với chân đế của những lư hương gốm hình chữ nhật cùng thời.
Điểm nổi bật của bảo vật nằm ở sự kết hợp nhiều kỹ thuật trang trí trên cùng một sản phẩm. Các họa tiết đắp, chạm nổi được để mộc, xen với những phần phủ men và vẽ lam. Hệ thống trang trí gồm cánh sen đầu vuông, hoa sen, hoa cúc hình ô van, rồng, mây cùng nhiều mô típ hình học. Trên bốn mặt mái là các dải mây vẽ bằng men lam; phần thân và chân đế được nhấn bằng men trắng ngà, xanh rêu và các mảng trang trí nổi không phủ men.
Đáng chú ý nhất là hình tượng rồng. Rồng được chạm nổi trong những ô hình chữ nhật, thân uốn, đầu ngẩng, hai chân trước chống, đuôi vút lên cao. Cách tạo hình có những điểm gần với rồng trên chân đèn và lư hương Bát Tràng thế kỷ XVII, giúp xác định rõ mối liên hệ giữa long đình với phong cách chung của đồ gốm thờ thời kỳ này.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Long đình có niên đại thế kỷ XVII, cung cấp tư liệu cụ thể về sự phát triển của nghề gốm Bát Tràng và đồ thờ Việt Nam trong giai đoạn Lê Trung Hưng.
Giá trị nghệ thuật: Hình thức kiến trúc thu nhỏ, mái cong, búp sen, lan can cùng hệ thống rồng, hoa sen, hoa cúc và mây tạo nên một bố cục đặc biệt phong phú nhưng vẫn cân đối.
Giá trị kỹ thuật: Tác phẩm kết hợp tạo hình phức tạp với đắp nổi, chạm, dán ghép, vẽ men lam và sử dụng nhiều sắc men trên cùng một sản phẩm.
Giá trị kiến trúc: Việc mô phỏng một long đình gỗ bằng gốm giúp hiện vật trở thành nguồn tư liệu đáng chú ý về cách nghệ nhân chuyển đổi hình thức kiến trúc sang đồ thờ quy mô nhỏ.
Giá trị tín ngưỡng: Là một loại hình gốm thờ, long đình phản ánh sự gắn kết giữa sản xuất thủ công Bát Tràng với đời sống tôn giáo, tín ngưỡng của người Việt thế kỷ XVII.
Giá trị độc đáo: Tư liệu nghiên cứu đánh giá đây là hiện vật gốc, độc bản và tiêu biểu cho loại hình gốm thờ Bát Tràng thế kỷ XVII, nổi bật bởi hình thức hiếm gặp và kỹ thuật trang trí phức hợp.
Với hình thức như một công trình kiến trúc thu nhỏ bằng gốm, hệ thống hoa văn phong phú và sự kết hợp tinh tế giữa chạm nổi với men màu, Long đình gốm Bát Tràng là một tác phẩm đặc biệt của gốm Việt Nam thế kỷ XVII. Bảo vật không chỉ cho thấy trình độ tạo tác của người thợ Bát Tràng mà còn phản ánh khả năng đưa ngôn ngữ kiến trúc, điêu khắc và hội họa trang trí cùng hội tụ trên một đồ thờ bằng gốm có quy mô nhỏ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
