Số đăng ký: BTTB 1728/G
Niên đại: Thế kỷ XVII, thời Lê Trung hưng
Chất liệu: Gỗ, sơn son thếp vàng
Kích thước: Cao 145 cm; dài 92 cm; rộng 92 cm
Loại hình: Ngai thờ
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Thái Bình
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng là hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc gỗ thời Lê Trung hưng, có niên đại thế kỷ XVII. Ngai có kích thước lớn, cao 145 cm, dài và rộng 92 cm, được tạo tác công phu bằng kỹ thuật chạm khắc kết hợp sơn son thếp vàng. Tổng thể ngai gồm bốn bộ phận chính: tay ngai, thân ngai, bệ ngai và đế ngai. Các bộ phận liên kết thành một chỉnh thể cân đối, bề thế, phù hợp với chức năng của một đồ thờ quan trọng trong không gian tín ngưỡng truyền thống.
Hình tượng rồng là đề tài chủ đạo trên hầu hết các mảng trang trí của ngai. Rồng được thể hiện dưới nhiều đồ án khác nhau như long ẩn vân, lưỡng long chầu nhật, lưỡng long chầu hoa cúc và trúc hóa long, tạo nên hệ thống trang trí phong phú và liên tục trên toàn bộ hiện vật. Bên cạnh rồng là nhiều mô típ thực vật và biểu tượng truyền thống như hoa sen cách điệu, hoa cúc, hoa chanh, hoa trúc, ngọc báu, mây lửa, đao mác và linh thú. Các họa tiết được bố trí thành từng mảng, kết hợp chặt chẽ giữa hình tượng chính và hoa văn phụ, tạo cảm giác dày đặc nhưng vẫn cân đối. Một số đồ án thể hiện rõ sự kết hợp giữa nhiều lớp biểu tượng. Hình rồng gắn với quyền uy và địa vị; hoa sen và các mô típ Phật giáo thể hiện yếu tố tôn giáo; hoa cúc, ngọc báu, mây và các hình thức trang trí khác phản ánh quan niệm thẩm mỹ và tư tưởng tín ngưỡng thời Lê Trung hưng.
Ngai được tạo tác bằng nhiều kỹ thuật chạm khắc gỗ như chạm nổi, chạm lộng, trổ thủng và chạm bong kênh. Những kỹ thuật này giúp các hình rồng, hoa lá và linh thú nổi thành nhiều lớp, tạo chiều sâu rõ rệt trên bề mặt. Các đường chạm được xử lý sắc nét, đặc biệt ở những bộ phận nhỏ như vảy rồng, mây, cánh hoa, đao lửa và các chi tiết dây lá. Sau khi hoàn thiện phần chạm khắc, toàn bộ ngai được sơn son thếp vàng, làm nổi bật những mảng trang trí trên nền đỏ và tạo vẻ trang nghiêm cho hiện vật.
Ngai thờ là một loại đồ thờ có vị trí quan trọng trong các không gian tín ngưỡng truyền thống, thường dùng để biểu thị nơi ngự của thần linh hoặc nhân vật được thờ phụng. Hệ thống hoa văn trên ngai cho thấy sự kết hợp giữa yếu tố vương quyền, Nho giáo, Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Đặc biệt, mật độ dày của hình tượng rồng phản ánh vai trò nổi bật của linh vật này trong nghệ thuật trang trí thế kỷ XVII.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ngai có niên đại thế kỷ XVII, là hiện vật tiêu biểu của hệ thống đồ thờ thời Lê Trung hưng còn được bảo tồn.
Giá trị nghệ thuật: Hệ thống đồ án rồng kết hợp với hoa sen, hoa cúc, hoa chanh, trúc, mây lửa và linh thú tạo nên một tổng thể trang trí phong phú, mang đặc trưng rõ nét của mỹ thuật thế kỷ XVII.
Giá trị kỹ thuật: Việc kết hợp chạm lộng, trổ thủng, chạm bong kênh với sơn son thếp vàng cho thấy trình độ cao của nghề điêu khắc và trang trí đồ gỗ truyền thống.
Giá trị văn hóa – tín ngưỡng: Ngai phản ánh chức năng và vị trí của đồ thờ trong đời sống tín ngưỡng, đồng thời thể hiện sự kết hợp của nhiều lớp tư tưởng và biểu tượng tôn giáo trong xã hội thời Lê Trung hưng.
Giá trị độc bản: Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng là hiện vật gốc, độc bản, có quy mô lớn và hệ thống trang trí đặc biệt phong phú. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Ngai thờ gỗ sơn son thếp vàng là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật chạm khắc gỗ thế kỷ XVII. Quy mô lớn, hệ thống hoa văn rồng phong phú cùng kỹ thuật chạm lộng, bong kênh và sơn son thếp vàng giúp hiện vật trở thành nguồn tư liệu quan trọng về mỹ thuật và đồ thờ thời Lê Trung hưng.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
