Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đá xanh tự nhiên
Kích thước: Tượng tròn cỡ trung, chiều cao khoảng 0,8 – 1,0 m; chiều dài thân khoảng 0,7 – 0,9 m
Loại hình: Linh thú hộ vệ
Nơi phát hiện: Quần thể Lăng Dinh Hương (Lăng Quận công La Quý Hầu Nguyễn Đình Huấn), thôn Dinh Hương, xã Đức Thắng, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Lăng Dinh Hương
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng nghê đá đặt trang nghiêm tại khu vực sân tế/cổng lăng Dinh Hương, đối xứng thành cặp chầu về trục thần đạo dẫn vào mộ phần của La Quý Hầu Nguyễn Đình Huấn. Cùng với hệ thống tượng người, voi, ngựa và các đồ án điêu khắc đá đồ sộ trong lăng, tượng nghê là thành tố biểu tượng quan trọng cấu thành không gian tưởng niệm bề thế bậc nhất vùng Kinh Bắc thế kỷ XVIII.
Tượng được tạc ở tư thế ngồi chầu vững chãi, hai chân trước chống thẳng kiên cố, hai chân sau thu gọn nâng đỡ trọng tâm cơ thể. Nghệ nhân xưa đã tạo hình nghê với sự kết hợp phóng khoáng giữa nét uy nghi của linh thú và vẻ sinh động của loài chó nhà thân thuộc: thân hình chắc nịch, cổ đeo chuỗi lục lạc lớn chạm nổi công phu, các dải bờm và túm đuôi uốn lượn thành từng lọn mây lửa (vân hỏa) mềm mại ôm sát hông và lưng.
Diện mạo tượng mang tính tạo hình độc đáo và giàu biểu cảm dân gian: mắt tròn lồi tinh anh, mũi hếch, miệng mở rộng để lộ hàm răng đều đặn như đang nở nụ cười hóm hỉnh mà vẫn toát lên uy lực trấn trạch; từng đường chạm lộng, đục đẽo trên khối đá xanh đặc quánh vừa dứt khoát, khỏe khoắn, vừa uyển chuyển, xóa bỏ hoàn toàn vẻ nặng nề của chất liệu đá tự nhiên.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc nguyên bản gắn liền với quần thể lăng mộ của một danh tướng, quan chức cấp cao thời Lê – Trịnh; phản ánh chế độ tưởng niệm công thần và tiềm lực kinh tế, quy mô xây dựng lăng mộ đá của giới quý tộc Bắc Hà vào thế kỷ XVIII.
Giá trị văn hóa: Thể hiện đậm nét bản sắc tâm linh thuần Việt thông qua hình tượng con nghê bản địa canh gác cõi âm; mang chức năng phong thủy trấn trạch, xua đuổi tà khí, kiểm soát tà niệm và giữ gìn sự tôn nghiêm, thanh tịnh cho giấc ngủ vĩnh hằng của chủ nhân lăng tẩm.
Giá trị nghệ thuật: Đánh dấu sự thăng hoa của nghệ thuật điêu khắc đá thời Lê Trung Hưng với phong cách tạo hình cách điệu cao; kết hợp nhuần nhuyễn giữa tính tôn nghiêm của quy chuẩn cung đình với nét hóm hỉnh, mộc mạc, gần gũi của mỹ thuật dân gian Kinh Bắc.
Giá trị độc đáo: Sở hữu dáng vẻ và thần thái riêng biệt không trộn lẫn với các mẫu nghê lăng tẩm khác cùng thời; nằm trong quần thể lăng đá Dinh Hương – một trong những di tích kiến trúc điêu khắc đá cổ quy mô và nguyên vẹn bậc nhất miền Bắc, mang giá trị nghiên cứu điển hình về nghệ thuật tạo hình linh thú truyền thống Việt Nam.
Nguồn ảnh: VR3D
