Niên đại: Năm 1975
Chất liệu: Giấy
Kích thước: Dài 21 cm; rộng 16 cm
Số trang ghi chép: 54 trang
Loại hiện vật: Lịch sử chiến tranh cách mạng
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Quân khu 7
Thời gian ghi chép: Từ ngày 25/4 đến ngày 01/5/1975
Giới thiệu hiện vật
Sổ trực ban “Chiến dịch Hồ Chí Minh” là một tài liệu gốc đặc biệt, ghi lại trực tiếp những diễn biến quân sự trong những ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ năm 1975. Cuốn sổ được các sĩ quan làm nhiệm vụ trực ban tác chiến của Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh, đóng tại Căm Xe, tỉnh Bình Dương, sử dụng để ghi chép tình hình từ ngày 25 tháng 4 đến ngày 1 tháng 5 năm 1975. Trong từng trang sổ là những thông tin về người trực ban, diễn biến chiến sự giữa ta và đối phương, tình hình lương thực, vũ khí, hoạt động của các hướng tiến công và những mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn. Vì vậy, cuốn sổ không chỉ là một vật dụng công tác mà còn là chứng tích trực tiếp của những ngày diễn ra Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Cuốn sổ có dạng hình chữ nhật, kích thước 21 × 16 cm. Bìa được làm bằng nhựa màu xám nâu, phía ngoài in dòng chữ và số: “555 – 320 pages”. Phần ruột sử dụng giấy carô. Nội dung được viết tay, hiện còn 54 trang ghi chép. Trên sổ có dòng chữ: “SỔ TRỰC BAN CHIẾN DỊCH HỒ CHÍ MINH” Các trang ghi lại liên tục tình hình tác chiến từ ngày 25 tháng 4 đến ngày 1 tháng 5 năm 1975. Hình thức ghi chép ngắn gọn, trực tiếp và mang tính nghiệp vụ khiến cuốn sổ có giá trị đặc biệt như một tài liệu được hình thành ngay trong quá trình chiến dịch đang diễn ra.
Cuốn sổ được sử dụng tại Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh, đóng tại Căm Xe, tỉnh Bình Dương. Từ sở chỉ huy, những thông tin từ các hướng và đơn vị tham gia chiến dịch được tiếp nhận, tổng hợp và theo dõi thường xuyên. Các sĩ quan trực ban có nhiệm vụ ghi lại những diễn biến quan trọng để Bộ Chỉ huy nắm tình hình chiến trường, theo dõi tiến độ của các lực lượng và phục vụ việc chỉ huy tác chiến. Bởi vậy, từng dòng chữ trong sổ gắn trực tiếp với hoạt động của cơ quan chỉ huy trong một chiến dịch quân sự có quy mô lớn.
Sự kiện lịch sử
Nội dung cuốn sổ phản ánh nhiều mặt của chiến dịch.
Trước hết là tình hình chiến sự, bao gồm diễn biến hoạt động của quân ta và đối phương trên các hướng. Sổ còn ghi tình hình lương thực, vũ khí và công tác bảo đảm, những yếu tố có vai trò trực tiếp đối với khả năng tiến quân của các đơn vị. Đặc biệt, các trang sổ theo dõi hoạt động của các mũi và các hướng tiến công, cùng những mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn. Nhờ những ghi chép này, người nghiên cứu có thể tiếp cận chiến dịch không chỉ qua những kết quả đã được tổng kết sau này mà còn qua các thông tin được ghi nhận ngay tại thời điểm sự kiện đang diễn ra.
Chiến dịch Hồ Chí Minh được tổ chức với nhiều lực lượng tiến công từ các hướng khác nhau nhằm vào Sài Gòn. Trong quá trình ấy, Bộ Chỉ huy phải liên tục theo dõi vị trí, tốc độ tiến quân và tình hình chiến đấu của từng đơn vị. Sổ trực ban trở thành nơi tập hợp những thông tin được truyền về từ chiến trường, giúp cơ quan chỉ huy nắm bắt diễn biến của từng hướng và từng mũi tiến công. Vì vậy, cuốn sổ có giá trị đặc biệt trong việc nghiên cứu cơ chế chỉ huy và diễn biến thực tế của chiến dịch.
Trong các trang ghi chép còn có thông tin liên quan đến những mục tiêu chủ yếu tại Sài Gòn. Đây là các vị trí có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình kết thúc chiến dịch và kiểm soát thành phố. Việc theo dõi tình hình từng mục tiêu cho thấy tính chất khẩn trương và liên tục của công tác trực ban trong những ngày cuối tháng 4 năm 1975. Mỗi thông tin được ghi lại không chỉ phục vụ công tác chỉ huy tức thời mà về sau còn trở thành tư liệu lịch sử về quá trình các lực lượng tiến vào Sài Gòn.
Khoảng thời gian được ghi trong cuốn sổ bao trùm những ngày quyết định của Chiến dịch Hồ Chí Minh. Từ ngày 25 tháng 4, khi các lực lượng tiếp tục áp sát và chuẩn bị cho đợt tiến công cuối cùng, cho đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, diễn biến chiến sự diễn ra với tốc độ rất nhanh. Sau khi Sài Gòn được giải phóng, các ghi chép tiếp tục đến ngày 1 tháng 5, phản ánh những hoạt động trong thời điểm ngay sau khi chiến dịch đạt mục tiêu. Chính phạm vi thời gian này khiến cuốn sổ trở thành một chứng tích trực tiếp về những ngày chuyển tiếp đặc biệt của lịch sử Việt Nam.
Giá trị nổi bật của hiện vật nằm ở việc đây không phải là tài liệu hồi ký hay tổng kết được biên soạn nhiều năm sau sự kiện. Cuốn sổ được ghi ngay trong quá trình chiến dịch đang diễn ra, bởi những cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ tại sở chỉ huy. Những thông tin vì vậy mang tính tức thời, phản ánh cách cơ quan chỉ huy tiếp nhận và xử lý tình hình chiến trường từng ngày. Các dòng chữ viết tay, tên người trực ban và những nội dung nghiệp vụ còn lưu lại giúp hiện vật trở thành một nguồn sử liệu nguyên gốc có giá trị cao.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Cuốn sổ ghi trực tiếp diễn biến Chiến dịch Hồ Chí Minh từ ngày 25 tháng 4 đến ngày 1 tháng 5 năm 1975, gắn với thời điểm kết thúc chiến tranh và giải phóng miền Nam.
Giá trị quân sự: Nội dung sổ phản ánh hoạt động của Bộ Chỉ huy chiến dịch, các hướng tiến công, tình hình lực lượng, vũ khí, lương thực và những mục tiêu chủ yếu tại Sài Gòn.
Giá trị tư liệu: Đây là tài liệu được hình thành trực tiếp trong quá trình tác chiến, với các ghi chép viết tay của những sĩ quan trực ban, có giá trị đặc biệt đối với nghiên cứu lịch sử quân sự.
Giá trị nhân chứng: Từng trang sổ lưu lại những thông tin được ghi nhận ngay tại thời điểm chiến sự đang diễn ra, giúp tái hiện không khí khẩn trương của sở chỉ huy trong những ngày cuối tháng 4 năm 1975.
Giá trị giáo dục: Hiện vật giúp người xem tiếp cận Chiến dịch Hồ Chí Minh từ một góc nhìn cụ thể và gần gũi hơn: không chỉ qua những trận đánh lớn mà còn qua công việc âm thầm, liên tục của những cán bộ trực ban tại sở chỉ huy.
Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, quân sự và tư liệu, Sổ trực ban “Chiến dịch Hồ Chí Minh” là một chứng tích trực tiếp của những ngày cuối cùng của cuộc chiến năm 1975, lưu giữ từng diễn biến từ sở chỉ huy của chiến dịch dẫn tới ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
