Niên đại: Thế kỷ VI – VIII, Văn hóa Óc Eo
Chất liệu: Vàng
Số lượng: 18 hiện vật
Loại hình: Vàng lá chạm khắc hình voi
Nơi phát hiện: Di tích khảo cổ Gò Thành, ấp Tân Thành, xã Tân Thuận Bình, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang trước đây
Thời gian phát hiện: Năm 1989
Đơn vị lưu giữ hiện nay: Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp – cơ sở 1, tiền thân là Bảo tàng tỉnh Tiền Giang.
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 25/12/2021.
Giới thiệu bảo vật
Sưu tập vàng lá chạm khắc hình voi Gò Thành gồm 18 lá vàng được phát hiện trong các hố thờ thuộc khu kiến trúc tôn giáo tại di tích khảo cổ Gò Thành. Sưu tập có niên đại thế kỷ VI – VIII, thuộc giai đoạn phát triển của Văn hóa Óc Eo, và là nhóm vàng lá chạm hình voi có số lượng lớn, mức độ tập trung cao. Các hiện vật được chế tác bằng kỹ thuật dát vàng mỏng, cắt tạo hình rồi chạm, khắc và miết hình voi trên bề mặt. Dựa vào hình dáng, độ dày và phong cách tạo hình, 18 lá vàng được chia thành ba nhóm chính.
Nhóm thứ nhất gồm 4 lá vàng hình vuông hoặc gần vuông, cạnh khoảng 7 cm. Các lá vàng tương đối dày, bề mặt có màu nhạt và hơi thô. Trên mỗi lá chạm một con voi nhìn chính diện, thân to, tròn và được thể hiện khá tả thực. Đầu voi lớn, hai bên hộp sọ nhô rõ, vòi dài uốn sang một phía, hai ngà cong ôm lấy vòi. Một số hình còn thể hiện dải trang trí vắt ngang trán và các nếp trang sức trước ngực, gần với hình thức trang sức cho voi trong nghi lễ Ấn Độ. Nhóm thứ hai gồm 8 lá vàng, cạnh khoảng 7,4 cm. Hình voi cũng được thể hiện theo hướng chính diện nhưng giản lược hơn. Đầu, vòi, tai, mắt và hai chân trước được khắc bằng những đường nét cơ bản; hai chân sau mang tính ước lệ. Tỷ lệ cơ thể không hoàn toàn theo tự nhiên, nhấn mạnh tính trang trí và biểu tượng. Nhóm thứ ba gồm 6 hiện vật có kích thước nhỏ hơn, trong khoảng 3,2–4,8 cm. Một số lá được dát rất mỏng và cắt thành hình chữ nhật. Voi được thể hiện trong tư thế chuyển động, đầu hơi nghiêng, vòi vươn sang bên, chân trước co lên, hai chân sau hơi khuỵu, đuôi cong và nâng nhẹ. So với hai nhóm trên, hình voi của nhóm thứ ba có cảm giác linh hoạt hơn, cho thấy khả năng quan sát và diễn tả chuyển động khá rõ của người thợ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Sưu tập được phát hiện trong bối cảnh khảo cổ rõ ràng tại Gò Thành, cung cấp tư liệu trực tiếp về hoạt động tôn giáo của cư dân Óc Eo trong thế kỷ VI – VIII.
Giá trị nghệ thuật: Hình voi được thể hiện với nhiều phong cách khác nhau, từ tả thực chi tiết đến cách điệu mạnh, tạo nên sự đa dạng trong nghệ thuật chạm khắc trên vàng.
Giá trị kỹ thuật: Các hiện vật cho thấy kỹ thuật dát vàng, cắt tạo hình, chạm, khắc và miết trên những lá kim loại rất mỏng đã đạt trình độ cao.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng voi gắn với hệ thống biểu tượng Ấn Độ giáo, đặc biệt là quan niệm về các linh vật bảo vệ không gian thiêng và các phương của vũ trụ.
Giá trị độc đáo: Với 18 hiện vật được phát hiện tập trung trong cùng một di tích, đây là sưu tập vàng lá chạm hình voi có quy mô đặc biệt nổi bật trong hệ thống di vật Văn hóa Óc Eo hiện biết. Ngày 25/12/2021, sưu tập được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Sưu tập vàng lá chạm khắc hình voi Gò Thành là nhóm hiện vật đặc sắc của Văn hóa Óc Eo, nổi bật ở số lượng lớn, kỹ thuật chế tác tinh xảo và sự đa dạng trong cách thể hiện hình voi. Sưu tập là nguồn tư liệu quan trọng về nghệ thuật kim hoàn, tín ngưỡng và quá trình giao lưu văn hóa Ấn Độ tại Nam Bộ trong thế kỷ VI – VIII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
