Năm sản xuất: 1962
Năm tiếp nhận: 1964
Loại hình: Tàu vận tải quân sự
Vật liệu: Vỏ thép
Chiều dài: Khoảng 31,5 m
Chiều rộng: 5,8 m
Chiều cao: 11,7 m, tính từ đáy tàu đến đỉnh cột cờ
Tải trọng: 50 tấn
Lượng giãn nước: 165 tấn
Tên, số hiệu qua các thời kỳ: C41 – 641 – HQ671
Đơn vị sử dụng: Hải quân Nhân dân Việt Nam
Nơi lưu giữ: Bảo tàng Hải quân, Hải Phòng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2089/QĐ-TTg ngày 25/12/2017.
Giới thiệu bảo vật
Tàu vận tải quân sự số hiệu HQ671 là một chứng tích đặc biệt gắn với lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển và hoạt động của Đoàn tàu Không số trong kháng chiến chống Mỹ. Con tàu được Trung Quốc sản xuất năm 1962, viện trợ cho Việt Nam năm 1964 và được biên chế phục vụ trong lực lượng Hải quân. Đây là con tàu thuộc lực lượng Đoàn tàu Không số còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn, hiện trưng bày tại Bảo tàng Hải quân ở Hải Phòng.
Tàu có chiều dài khoảng 31,5 m, rộng 5,8 m, cao 11,7 m từ đáy đến đỉnh cột cờ, tải trọng 50 tấn và lượng giãn nước 165 tấn. Bên trong có hai hầm hàng phục vụ vận chuyển vũ khí, trang thiết bị và hàng hóa. Trong quá trình hoạt động, con tàu nhiều lần thay đổi số hiệu để phù hợp với tổ chức và nhiệm vụ: đầu năm 1967 mang số hiệu C41, tháng 7/1971 đổi thành 641, đến năm 1980 chính thức mang số hiệu HQ671.
Hình thức bên ngoài của tàu tương đối giản dị, phù hợp với chức năng vận tải. Thân tàu bằng thép, boong rộng, cabin bố trí ở phần giữa, phía dưới là các khoang máy và hầm chứa hàng. Đối với những chuyến vận tải bí mật trong chiến tranh, hình thức của tàu còn có thể được thay đổi, ngụy trang để hòa vào hoạt động hàng hải thông thường, hạn chế nguy cơ bị phát hiện khi vượt qua những vùng biển bị kiểm soát chặt chẽ.
Hành trình của một con tàu Không số
Đầu năm 1967, với số hiệu C41, con tàu bắt đầu tham gia các nhiệm vụ vận tải. Trong giai đoạn 1968–1969, tàu tham gia Chiến dịch vận tải VT5, thực hiện hàng chục chuyến vận chuyển từ Hải Phòng vào cảng Gianh, Quảng Bình, góp phần đưa hàng nghìn tấn vũ khí và hàng hóa tới khu vực tập kết để tiếp tục chuyển theo tuyến Trường Sơn vào chiến trường miền Nam.
Tháng 7/1971, tàu đổi số hiệu thành 641. Trong những năm tiếp theo, tàu tiếp tục làm nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, hàng hóa, phương tiện và bộ đội tới các cảng ở miền Trung, phục vụ yêu cầu chi viện chiến trường. Những chuyến đi thường phải đối mặt với thời tiết khắc nghiệt, sóng lớn cũng như hoạt động trinh sát và ngăn chặn trên biển, đòi hỏi thủy thủ đoàn phải giữ bí mật, cơ động linh hoạt và xử lý nhiều tình huống phức tạp.
Trong toàn bộ quá trình tham gia vận tải chiến lược trên Đường Hồ Chí Minh trên biển, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ gắn với con tàu đã thực hiện 20 chuyến vận chuyển, đưa gần 400 tấn vũ khí và hàng hóa tới nhiều chiến trường, đồng thời đưa đón cán bộ cách mạng đến các tỉnh ven biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ.
Mùa Xuân năm 1975, con tàu khi đó mang số hiệu 641 tiếp tục tham gia các nhiệm vụ quan trọng trên biển. Ngày 25/4/1975, tàu vận chuyển vũ khí và lực lượng Đoàn 126 Đặc công Hải quân tham gia nhiệm vụ giải phóng đảo Sơn Ca thuộc quần đảo Trường Sa. Sau năm 1975, tàu tiếp tục đảm nhiệm vận tải, bảo đảm hậu cần và chi viện cho các đơn vị đang làm nhiệm vụ tại Trường Sa.
Một trong những nhiệm vụ đáng nhớ diễn ra vào tháng 10/1978. Bảy cán bộ, chiến sĩ trên đảo Phan Vinh trong khi làm nhiệm vụ bị sóng biển cuốn trôi. Con tàu được lệnh tìm kiếm trên một vùng biển rộng. Sau 8 ngày đêm, thủy thủ đoàn đã tìm thấy cả bảy người và đưa họ trở về an toàn.
Đến năm 1980, tàu mang số hiệu HQ671, tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ vận tải và phục vụ lực lượng Hải quân trên biển. Đầu năm 1988, tàu tham gia nhiệm vụ tại khu vực Đá Lớn, Trường Sa. Trong những ngày diễn ra sự kiện tại Gạc Ma – Cô Lin – Len Đao tháng 3/1988, HQ671 tham gia tiếp ứng và tìm kiếm, cứu hộ cán bộ, chiến sĩ trên biển.
Gắn với quá trình hoạt động lâu dài ấy, tập thể con tàu hai lần được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân: lần thứ nhất ngày 11/1/1973 và lần thứ hai ngày 6/1/1989.
Sau khi kết thúc thời gian phục vụ, HQ671 được giữ lại như một hiện vật lịch sử. Tàu từng neo trên sông Lạch Tray, gần Bảo tàng Hải quân, để phục vụ tham quan. Sau đó, Quân chủng Hải quân đưa toàn bộ con tàu lên khu trưng bày ngoài trời nhằm bảo quản lâu dài. Công trình bệ đỡ và việc tu bổ tàu được hoàn thiện, giúp bảo vật được bảo tồn trong trạng thái tương đối nguyên vẹn và thuận lợi hơn cho việc tham quan.
Ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2089/QĐ-TTg, công nhận Tàu vận tải quân sự số hiệu HQ671 là Bảo vật quốc gia. Đây là một trong số ít Bảo vật quốc gia của Việt Nam có quy mô là một phương tiện quân sự hoàn chỉnh, đồng thời là chứng tích trực tiếp của hoạt động vận tải quân sự trên biển trong thế kỷ XX.
Ngày nay, con tàu được đặt trang trọng tại khu trưng bày ngoài trời của Bảo tàng Hải quân, Hải Phòng. Thân tàu, boong, cabin, các khoang hàng và nhiều thành phần kết cấu vẫn được gìn giữ, giúp người xem có thể hình dung cụ thể về điều kiện hoạt động của một tàu vận tải quân sự từng thực hiện những hành trình dài trên biển. Năm 2025, Bảo tàng Hải quân vẫn giới thiệu HQ671 là một trong những hiện vật nổi bật trong hệ thống trưng bày về lịch sử bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: HQ671 gắn với nhiều giai đoạn của lịch sử Hải quân Nhân dân Việt Nam, từ vận tải chi viện chiến trường miền Nam, tham gia nhiệm vụ trong mùa Xuân 1975 đến hoạt động bảo đảm, vận tải và bảo vệ chủ quyền tại quần đảo Trường Sa.
Giá trị về Đường Hồ Chí Minh trên biển: Con tàu là chứng tích vật chất đặc biệt của lực lượng Đoàn tàu Không số, một tuyến vận tải chiến lược trên biển được tổ chức để đưa vũ khí, hàng hóa và cán bộ từ miền Bắc vào các chiến trường miền Nam.
Giá trị quân sự: Những chuyến vận tải cho thấy phương thức tổ chức hàng hải, giữ bí mật, ngụy trang, cơ động và bảo đảm hậu cần trên biển trong điều kiện chiến tranh. Hai hầm hàng và kết cấu tàu còn lại cung cấp tư liệu trực quan về phương tiện vận tải quân sự của Hải quân Việt Nam trong giai đoạn này.
Giá trị về chủ quyền biển, đảo: Sau năm 1975, tàu tiếp tục phục vụ các đơn vị ở Trường Sa, tham gia những nhiệm vụ tại Sơn Ca, Phan Vinh, Đá Lớn và các hoạt động trên vùng biển quần đảo Trường Sa.
Giá trị nguyên gốc: Không chỉ còn lại dưới dạng tài liệu, ảnh chụp hay mô hình, HQ671 là một con tàu thực tế từng trực tiếp làm nhiệm vụ, với thân vỏ và nhiều bộ phận được bảo tồn. Chính tính nguyên gốc này giúp bảo vật mang giá trị trực quan đặc biệt.
Giá trị giáo dục truyền thống: Từ một phương tiện vận tải trên biển, HQ671 ngày nay trở thành hiện vật lịch sử quy mô lớn, giúp công chúng tiếp cận trực tiếp với lịch sử Đoàn tàu Không số và những nhiệm vụ của Hải quân Việt Nam trong thế kỷ XX.
Từ một con tàu vận tải có tải trọng chỉ 50 tấn, HQ671 đã trải qua nhiều giai đoạn với các số hiệu C41 – 641 – HQ671, thực hiện nhiệm vụ từ tuyến vận tải chiến lược trong chiến tranh đến chi viện và bảo vệ Trường Sa sau ngày đất nước thống nhất. Những hầm hàng, boong tàu và thân thép còn lại hôm nay không chỉ lưu dấu một phương tiện quân sự, mà còn lưu giữ câu chuyện về những hải trình bí mật, những chuyến vận chuyển vũ khí và hành trình của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân trên biển.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
