Niên đại: Thế kỷ XIII – XIV, thời Trần
Chất liệu: Gốm men hoa nâu
Kích thước: Cao 33 cm
Loại hình: Thạp gốm
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia
Giới thiệu bảo vật
Thạp gốm hoa nâu thời Trần là hiện vật tiêu biểu của dòng gốm hoa nâu Đại Việt thế kỷ XIII – XIV. Thạp có dáng hình trụ, được tạo bằng kỹ thuật chuốt trên bàn xoay, phủ men trắng xanh và tô men nâu trên các mảng hoa văn. Điểm nổi bật nhất của hiện vật là hệ thống trang trí dày đặc nhưng được tổ chức thành các lớp rõ ràng, kết hợp hoa sen, lá cây, hổ, ngựa, chim và hình người cưỡi ngựa.
Phần vai thạp trang trí 15 cánh sen chính và 15 cánh sen phụ xen kẽ. Các cánh sen được tạo thủ công nên kích thước không hoàn toàn đồng đều. Cánh sen chính nổi rõ, thân cánh mập, ngắn, đầu tròn, tạo cảm giác chắc khỏe và có chiều sâu. Phía dưới là ba băng hoa văn ngang. Băng thứ nhất trang trí 5 cặp lá cây cách điệu, mỗi cặp gồm một lá dài, mảnh và một lá ngắn, mập. Băng thứ hai là băng hoa văn chính, thể hiện 2 con ngựa, 1 con hổ và 2 con chim, bố trí theo chiều ngược kim đồng hồ. Hình hổ được thể hiện trong tư thế ngồi xổm. Đầu hổ có nét gần với đầu rồng, miệng há rộng để lộ hai hàm răng, tai dựng đứng. Bờm và các vằn trên thân được khắc thành những đường cong chìm. Đuôi dài, uốn cong và chạm xuống đất. Phía sau lưng hổ có các dải dây lá lớn rủ xuống từ vành hoa văn phía trên. Hai hình người cưỡi ngựa có tư thế khác nhau. Một con ngựa đang phi nhanh, đầu và cổ ngẩng cao, hai tai dựng, trên đầu có vật trang trí dạng lông vũ. Người cưỡi ngồi trên yên, tay trái cầm cương, tay phải giơ cao như đang cầm roi. Con ngựa còn lại đi thong thả. Người cưỡi ngồi khoanh chân trên lưng ngựa, không có yên, tay trái giữ dây cương. Cách thể hiện hai tư thế khác nhau tạo nên sự sinh động cho toàn bộ băng trang trí. Bên cạnh ngựa và hổ còn có các hình chim được bố trí xen kẽ, làm cân bằng bố cục và tăng tính chuyển động cho bề mặt thạp.
Thạp được tạo hình bằng phương pháp cuốn các dải đất dài rồi chuốt trên bàn xoay. Dấu vết của các dải đất này vẫn còn nhận thấy ở mặt trong, đặc biệt ở phần nửa dưới của hiện vật. Sau khi tạo dáng, người thợ tiếp tục đắp nổi cánh sen và các tai trên vai thạp, sau đó khắc hoa văn trực tiếp lên thân. Bề mặt ngoài được phủ men trắng xanh, tiếp theo tô men nâu vào các đồ án trang trí. Ở một số vị trí, men nâu chảy xuống tạo thành các giọt và vệt nhỏ, làm cho hoa văn có cảm giác tự nhiên, phóng khoáng.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Thạp có niên đại thời Trần, là hiện vật tiêu biểu của gốm hoa nâu Đại Việt thế kỷ XIII – XIV.
Giá trị nghệ thuật: Hệ thống hoa văn gồm sen, lá cây, hổ, ngựa, chim và người cưỡi ngựa tạo nên bố cục phong phú, sinh động và mang rõ đặc trưng mỹ thuật thời Trần.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật tạo dáng bằng bàn xoay, đắp nổi, khắc chìm, phủ men trắng xanh và tô men nâu cho thấy trình độ cao của nghề gốm thời Trần.
Giá trị văn hóa: Các hình tượng trên thạp phản ánh đồng thời yếu tố Phật giáo, quyền lực, đời sống xã hội và quan niệm thẩm mỹ của người Việt thời trung đại.
Giá trị độc đáo: Thạp có bố cục trang trí đặc biệt, nổi bật với hình hổ ngồi xổm và hai cảnh cưỡi ngựa khác nhau, tạo nên diện mạo riêng trong hệ thống gốm hoa nâu thời Trần.
Thạp gốm hoa nâu thời Trần là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật gốm Đại Việt, nổi bật ở kỹ thuật chế tác, hệ thống hoa văn nhiều tầng và các hình tượng động vật, con người giàu tính biểu đạt. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về mỹ thuật, kỹ thuật gốm và đời sống văn hóa thời Trần.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
