Niên đại: năm Hồng Thuận thứ 3 (1512)
Chất liệu: Đồng cẩn (dát) vàng
Kích thước: Cao 13 cm; rộng 6 cm; thân thẻ dày 0,1 cm (1 mm); có lỗ tròn xâu dây
Loại hình: Thẻ bài
Nơi phát hiện: Nhà sưu tập Dương Minh Chính sở hữu
Đơn vị lưu giữ: Bộ sưu tập tư nhân Dương Minh Chính
Giới thiệu hiện vật
Thẻ bài chỉ huy Cẩm Y Vệ thời Lê sơ là hiện vật kim loại quý giá, phản ánh quyền uy tối cao của tướng lĩnh bảo vệ hoàng đế và kinh thành vào đầu thế kỷ XVI. Thẻ cao 13 cm, rộng 6 cm, dày 1 mm, tạo hình mô phỏng một tấm bia đá thu nhỏ không chân. Đỉnh thẻ được điêu khắc công phu hình một bông hoa sen úp với núm hoa vươn cao; các cánh sen nở tỏa ra xung quanh, đan xen cùng hệ thống đường gân nổi uốn lượn và xoáy cuộn khỏe khoắn. Giữa bông sen là một lỗ tròn nhỏ dùng để luồn dây đeo bên mình. Thẻ được đúc bằng đồng rồi cẩn một lớp vàng lá mỏng sang trọng (nay đã bong tróc một phần theo thời gian).
Hai mặt thẻ bài được khắc văn tự Hán tự sắc nét, xác định rõ danh phận, giới hạn quyền lực và niên hiệu ban hành:
Mặt trước: Khắc dòng chữ chức danh và tước hiệu của người thụ hưởng: “Tả Kiểm điểm Cẩm Y vệ Đô chỉ huy sứ Chưởng vệ sự Dương Sơn Bá”. Dòng chữ này xác định chủ nhân là một vị đại thần mang tước Bá (Dương Sơn Bá), đồng thời nắm giữ các chức vụ quân sự cao cấp bậc nhất thời bấy giờ: Tả Kiểm điểm (quan Tòng nhị phẩm trông coi cấm quân), Đô chỉ huy sứ (thống lãnh vệ sở theo lệnh Binh bộ) và Chưởng vệ sự (tổng chỉ huy Cẩm Y Vệ, trực tiếp bảo vệ hoàng đế, nội cung và ngự uyển).
Mặt sau: Khắc các điều lệnh cấm chế và niên đại chế tác: Lệnh giới nghiêm và kỷ luật: “Xuất kinh bất dụng vũ tự. Phàm Bá huyền đái thử bài bất hứa tá thất, vi giả trị tội” (Ra khỏi kinh thành không được dùng vũ lực. Phàm chức Bá khi đeo thẻ bài này không được cho mượn hoặc làm mất, kẻ làm trái sẽ bị trị tội). Niên đại: “Hồng Thuận tam niên Chính nguyệt, nhị cửu nhật tạo” (Chế tạo vào ngày 29 tháng Giêng năm Hồng Thuận thứ 3 – năm 1512, thời vua Lê Tương Dực).
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (năm 1512), là tư liệu hiện vật gốc khẳng định sự tồn tại, cơ cấu tổ chức quy củ và vị trí trọng yếu của lực lượng Cấm quân – Cẩm Y Vệ thời Lê sơ, đặc biệt dưới giai đoạn trị vì của vua Lê Tương Dực.
Giá trị văn hóa – pháp chế: Thể hiện kỷ cương thép và tinh thần thượng tôn pháp luật của triều đình phong kiến: ngay cả chỉ huy tối cao của Cấm quân mang tước Bá khi ra ngoài kinh thành cũng bị nghiêm cấm lạm dụng vũ lực (“bất dụng vũ tự”) và phải chịu trách nhiệm cá nhân nghiêm khắc nếu để thất lạc hoặc cho mượn thẻ bài.
Giá trị nghệ thuật: Hình dáng thẻ bài bia đá kết hợp nghệ thuật chạm khắc hoa sen úp đỉnh đầu với hệ gân lá chạm nổi cuộn sóng khỏe khoắn, đường bệ, thể hiện tư duy thẩm mỹ cung đình giàu tính biểu tượng quyền lực.
Giá trị kỹ thuật: Minh chứng cho kỹ thuật luyện kim, đúc đồng kết hợp cẩn/dát vàng lá mỏng điêu luyện của thợ thủ công thời Lê sơ, đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt dành cho quan lại cao cấp chốn triều đình.
Giá trị độc đáo / Quý hiếm: Là chiếc thẻ bài cẩn vàng của một chỉ huy Cẩm Y Vệ thời Lê sơ cực kỳ hiếm hoi được phát hiện và công bố, bảo lưu hoàn chỉnh cả đồ án mỹ thuật, danh xưng quan chức lẫn điều luật quân quản độc bản.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
