Niên đại: Thời Lê sơ (thế kỷ XV – đầu thế kỷ XVI)
Chất liệu: Hợp kim đồng
Kích thước: Cao toàn bộ 12,7 cm; cạnh dưới rộng 4,9 cm; cạnh trên rộng 4,6 cm; dày 0,10 – 0,11 cm; đường kính lỗ xâu dây 0,3 cm
Loại hình: Phù bài
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) / Sưu tầm khảo cổ
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng / Cơ quan quản lý di sản (theo hồ sơ hiện vật)
Giới thiệu hiện vật
Thẻ bài là tấm hợp kim đồng mỏng, phẳng, dáng hình thang cân với chiều cao 12,7 cm, đáy dưới rộng 4,9 cm và đáy trên thu nhỏ lại 4,6 cm. Độ dày phiến đồng dao động từ 0,10 cm đến 0,11 cm. Hai góc trên của thẻ được tỉa lượn cong, toàn bộ các mép cạnh đều được mài vê tròn để loại bỏ độ sắc nhọn, bảo đảm an toàn khi sử dụng. Trên trục chính tâm, cách đỉnh thẻ 1,3 cm có một lỗ tròn nhỏ đường kính 0,3 cm dùng để luồn dây đeo bên người. Hai mặt thẻ bài được khắc chìm chữ Hán sâu nét, dứt khoát:
Mặt trước (mặt chính): Khắc nổi bật một hàng dọc gồm 5 chữ lớn nằm ở chính giữa: 宮女出買牌 (Cung nữ xuất mãi bài). Nội dung này xác định công năng của thẻ: giấy phép cho phép cung nữ được phép ra ngoài hoàng cung để mua sắm vật dụng phục vụ nội đình.
Mặt sau: Khắc 11 chữ Hán nhỏ hơn, bố cục thành hai hàng dọc (đọc từ phải qua trái): Hàng thứ nhất gồm 4 chữ: 宫字五號 (Cung tự ngũ hiệu) – ký hiệu kiểm soát theo thứ tự sổ bộ: số 5 thuộc bộ chữ “Cung”. Hàng thứ hai gồm 7 chữ: 光順七年四月造 (Quang Thuận thất niên tứ nguyệt tạo) – ghi rõ thời điểm chế tạo vào tháng 4 năm Quang Thuận thứ 7 triều vua Lê Thánh Tông (năm 1466).
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (năm 1466) dưới thời vua Lê Thánh Tông – thời kỳ thịnh trị bậc nhất của triều Lê sơ. Thẻ bài là bằng chứng vật chất xác thực phản ánh quy chế an ninh cung cấm, chế độ kiểm soát người ra vào và trật tự kỷ cương hành chính nội đình thời kỳ này.
Giá trị văn hóa: Minh chứng sinh động cho đời sống sinh hoạt, phân cấp công vụ và thân phận của tầng lớp cung nữ thời Lê sơ; phản ánh phương thức vận hành hậu cần và quan hệ trao đổi giữa hoàng cung với thị trường kinh thành Thăng Long thông qua việc “xuất mãi” (ra ngoài mua sắm).
Giá trị nghệ thuật: Tạo hình hình thang cân chuẩn mực, đường bo góc mềm mại kết hợp lối khắc chữ Hán chân phương, ngay ngắn, tạo nên một vật phẩm hành chính mang tính thẩm mỹ và kỷ luật cao.
Giá trị văn tự và quản lý: Hệ thống minh văn khắc rõ công năng (“xuất mãi”), số hiệu lưu trữ (“Cung tự ngũ hiệu”) và niên hiệu chế tác cho thấy phương pháp quản lý mã số hóa nhân sự rất chặt chẽ, khoa học của triều đình phong kiến.
Giá trị độc đáo: Là chiếc thẻ bài kiểm soát cung nữ thời Lê sơ bằng kim loại cực kỳ hiếm hoi còn nguyên vẹn hình dáng, kích thước và minh văn niên đại gốc được tìm thấy cho đến nay.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
