Số đăng ký: LSb.35297
Niên đại: Triều vua Gia Long
Chất liệu: Bạc
Kích thước: Đang cập nhật
Loại hình: Tiền thưởng
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Thoi bạc “Gia Long niên tạo – Trung bình ngân phiến ngũ tiền” mang số đăng ký LSb.35297 là một hiện vật tiền bạc ngự ban đặc sắc thuộc thời kỳ mở đầu của vương triều Nguyễn. Khác với các triều vua sau này vốn thịnh hành những đồng tiền thưởng hình tròn dẹt, sưu tập tiền thưởng dưới thời hoàng đế Gia Long hoàn toàn không có loại hình tiền tròn bằng vàng, bạc hay đồng, mà thay vào đó là hệ thống tiền đúc thành thỏi bạc (ngân đĩnh, ngân thoi, ngân phiến) mang kiểu dáng khối chữ nhật.
Hiện vật được đúc từ chất liệu bạc khối tinh ròng theo dạng phiến mỏng (ngân phiến), các mép cạnh được gia công phẳng phiu, vuông vức. Hai mặt và các cạnh của phiến bạc được đúc nổi và đóng dấu các minh văn chữ Hán chuẩn xác: Mặt trước đúc nổi 4 chữ Hán theo hàng dọc: “Gia Long niên tạo” (嘉隆年造) – xác định rõ hiện vật được chế tạo trong niên hiệu Gia Long (1802 – 1820). Mặt sau đúc nổi dòng chữ định danh và trọng lượng: “Trung bình ngân phiến ngũ tiền” (中平銀片五錢) – xác định đây là phiến bạc chuẩn định theo ngạch “Trung bình” với trọng lượng 5 tiền (khoảng nửa lạng bạc). Xung quanh các cạnh sườn thường được đóng điểm các dấu kiểm định phẩm vị bạc của cơ quan chức năng triều đình (như công giáp, trung bình hiệu…) nhằm bảo đảm sự chuẩn hóa tuyệt đối về chất lượng kim loại quý.
Hiện vật vừa giữ vai trò định lượng giá trị vật chất quy chuẩn, vừa là một dạng tiền thưởng dùng trong các dịp ban thưởng, ân tứ công trạng hoặc lưu trữ quốc khố thời kỳ đầu định đô tại Phú Xuân.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền trực tiếp với niên hiệu của hoàng đế Gia Long (1802 – 1820) – người sáng lập triều Nguyễn; là bằng chứng vật chất nguyên bản phản ánh hệ thống tài chính – tiền tệ, chính sách đúc trữ bạc nén và chế độ ban thưởng buổi đầu xây dựng vương triều.
Giá trị văn hóa: Phản ánh tập quán sử dụng bạc nén, bạc phiến truyền thống của Đại Việt; thông tin “Trung bình ngân phiến” minh chứng cho quy chuẩn đo lường và hệ thống định giá kim loại quý chặt chẽ của triều đình phong kiến đầu thế kỷ XIX.
Giá trị nghệ thuật: Mang vẻ đẹp mực thước, cô đọng và thực dụng của tạo hình thỏi bạc cổ điển: dáng phiến chữ nhật thanh thoát, tỷ lệ cân xứng kết hợp cùng nét chữ Hán đúc nổi chân phương, rõ ràng, toát lên phong thái nghiêm cẩn của hiện vật công vụ hoàng gia.
Giá trị độc đáo: Là loại hình tiền thưởng dạng “phiến” (ngân phiến 5 tiền) cực kỳ hiếm hoi của triều Gia Long; minh chứng rõ nét cho giai đoạn độc thọ loại hình tiền thưởng thoi bạc trước khi các triều vua sau phát triển loại tiền thưởng hình tròn truyền thống.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
