Số đăng ký: BTQN 6124/KL1079
Niên đại: Thế kỷ XIII – XIV, thời Trần
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 37 cm; đường kính miệng 42,5–43,5 cm; đường kính thân 45 cm; đường kính đáy 37,5 cm
Trọng lượng: 15 kg
Loại hình: Tế khí
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Thống đồng thời Trần là hiện vật kim loại quý hiếm có niên đại thế kỷ XIII – XIV. Thống có dáng hình trụ, thành cong, thân phình rộng, đáy bằng; gờ miệng phẳng và loe ngang. Với đường kính thân 45 cm, chiều cao 37 cm và trọng lượng 15 kg, hiện vật có hình khối chắc khỏe, cân đối. Trên thân đúc hai đôi quai nổi đối xứng, mỗi quai nằm giữa hai đường gờ nổi. Chân quai được gia cố bằng những bông hoa mai nhiều cánh đúc nổi, vừa tăng độ chắc chắn cho vị trí gắn quai vừa tạo điểm trang trí cho thân thống.
Bề mặt thống được trang trí thành bốn băng hoa văn khắc chìm chạy vòng quanh thân. Các lớp hoa văn từ trên xuống gồm hình rồng, hoa chanh, các hoạt cảnh sinh hoạt và hoa văn cánh sen ở phần gần chân đế. Băng hoa văn rồng gồm sáu hình rồng bố trí nối tiếp, chuyển động ngược chiều kim đồng hồ. Rồng là mô típ nổi bật gắn với quyền lực và nghệ thuật cung đình thời Trần. Bên dưới là các dải hoa chanh cùng hệ thống hoạt cảnh thể hiện nhiều chủ đề như vinh quy bái tổ, đấu vật, đấu kiếm và lễ hội. Việc đưa hình ảnh con người và sinh hoạt đời thường lên một đồ đồng nghi lễ tạo cho hiện vật giá trị đặc biệt trong việc phản ánh đời sống văn hóa thời Trần. Phần sát chân thống trang trí một băng cánh sen, mô típ phổ biến trong mỹ thuật Phật giáo đương thời. Hình thức thân phình, hệ thống quai đối xứng và cách tổ chức hoa văn thành các băng vòng quanh thân cho thấy sự kế thừa truyền thống tạo hình đồ đồng cổ, đồng thời mang những đặc trưng riêng của nghệ thuật thời Trần.
Thống được sử dụng như một vật dụng tế khí trong các nghi lễ, gắn với đời sống tín ngưỡng và tôn giáo. Hệ thống trang trí trên hiện vật kết hợp nhiều lớp biểu tượng: rồng gắn với vương quyền, hoa sen mang yếu tố Phật giáo, trong khi các cảnh đấu vật, đấu kiếm, lễ hội và vinh quy phản ánh đời sống xã hội. Sự kết hợp giữa các yếu tố cung đình, tôn giáo và dân gian khiến chiếc thống trở thành nguồn tư liệu có giá trị về nghệ thuật trang trí và đời sống tinh thần thời Trần.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Thống có niên đại thế kỷ XIII – XIV, là một trong những hiện vật bằng đồng thời Trần đặc biệt quý hiếm còn được bảo tồn.
Giá trị nghệ thuật: Hệ thống hoa văn rồng, hoa mai, hoa chanh, hoa sen cùng các hoạt cảnh sinh hoạt được bố trí thành nhiều băng rõ ràng, thể hiện phong cách trang trí đặc trưng của thời Trần.
Giá trị văn hóa: Các cảnh vinh quy, đấu vật, đấu kiếm và lễ hội cung cấp tư liệu trực tiếp về sinh hoạt xã hội, nghi lễ và đời sống tinh thần của người Việt thời trung đại.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc một vật thể đồng lớn nặng 15 kg, kết hợp quai nổi, hoa mai ở chân quai và hệ thống hoa văn khắc chìm thể hiện trình độ chế tác kim loại phát triển.
Giá trị độc bản: Thống đồng thời Trần là hiện vật gốc, độc bản, đặc biệt hiếm trong hệ thống đồ đồng cùng thời còn được biết đến. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Thống đồng thời Trần là một tác phẩm kim loại đặc sắc, kết hợp kỹ thuật đúc đồng với hệ thống hoa văn cung đình, Phật giáo và sinh hoạt dân gian. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về mỹ thuật, tín ngưỡng và đời sống văn hóa Đại Việt trong thế kỷ XIII – XIV.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
