Số đăng ký: LSb.18227
Niên đại: Thế kỷ XIII–XIV, thời Trần
Chất liệu: Gốm hoa nâu, men vàng ngà/trắng ngà
Kích thước: Cao 57 cm; đường kính miệng 35 cm; đường kính thân 50 cm; đường kính đáy 34 cm
Trọng lượng: Khoảng 50 kg
Nơi phát hiện: Khu vực Đền Trần, Tức Mạc, Nam Định
Thời gian phát hiện: Năm 1972
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2496/QĐ-TTg ngày 22/12/2016.
Giới thiệu hiện vật
Thống gốm hoa nâu thời Trần là một tác phẩm tiêu biểu của dòng gốm hoa nâu Đại Việt thế kỷ XIII–XIV, hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Hiện vật được người dân phát hiện năm 1972 trong khi đào giếng tại khu vực Đền Trần, Tức Mạc, nơi từng là trung tâm của phủ Thiên Trường gắn bó mật thiết với vương triều Trần. Năm 2016, thống được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Thống có kích thước lớn, dáng khỏe khoắn, miệng rộng với gờ viền nổi, thân phình rồi thu dần xuống chân đế thấp hơi choãi. Toàn bộ thân được chia thành tám múi nổi cân đối, khiến hình khối tổng thể gợi liên tưởng đến một bông sen lớn đang nở. Trên vai là băng cánh sen chạm nổi; phần thân mỗi múi lại trang trí một bình hoa sen, tạo nên sự lặp lại có nhịp điệu của chủ đề hoa sen trên toàn bộ hiện vật.
Trong mỗi múi thân, cành sen vươn lên từ một chiếc bình chân cao, gồm những bông sen nở lớn xen với lá sen. Các mảng trang trí được xử lý bằng kỹ thuật đặc trưng của gốm hoa nâu: nghệ nhân khắc hoặc vạch đường nét trên thân gốm, tô màu nâu vào các mảng cần nhấn rồi phủ lớp men sáng màu. Trên chiếc thống này, màu nâu nổi bật trên nền men vàng ngà, tạo sự tương phản rõ giữa hoa văn và thân gốm. Màu nâu sử dụng trong dòng gốm này có nguồn gốc từ chất màu giàu oxit sắt.
Đáng chú ý, thống có cốt gốm dày và kích thước lớn nhưng vẫn giữ được hình khối cân đối sau quá trình nung. Hiện vật được đánh giá có chất lượng chế tác cao, men phủ tương đối đều và không bị nứt, sụp, qua đó phản ánh khả năng làm chủ nguyên liệu, tạo hình và nhiệt độ nung của thợ gốm thời Trần.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Việc phát hiện tại Tức Mạc – Thiên Trường tạo cho chiếc thống một bối cảnh lịch sử đặc biệt, gắn với quê hương và trung tâm hoàng gia quan trọng của vương triều Trần.
Giá trị nghệ thuật: Dáng thống lớn, thân tám múi, băng cánh sen và tám bình hoa sen tạo nên một bố cục trang trí thống nhất, khỏe khoắn nhưng vẫn giàu nhịp điệu, tiêu biểu cho mỹ thuật thời Trần.
Giá trị kỹ thuật: Việc tạo hình và nung một sản phẩm gốm cao 57 cm, thân rộng tới 50 cm với cốt gốm dày mà vẫn duy trì hình dáng ổn định cho thấy trình độ kỹ thuật cao của nghệ nhân đương thời.
Giá trị nghiên cứu gốm: Hiện vật thể hiện rõ kỹ thuật đặc trưng của gốm hoa nâu: khắc tạo đồ án, sử dụng màu nâu để nhấn mảng trang trí và phủ men sáng bên ngoài, là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu lịch sử gốm Việt Nam thế kỷ XIII–XIV.
Giá trị biểu tượng: Hệ thống hoa sen chiếm vị trí chủ đạo phản ánh ảnh hưởng sâu rộng của mỹ thuật và tư tưởng Phật giáo trong đời sống nghệ thuật Đại Việt thời Lý – Trần.
Giá trị quý hiếm: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xem đây là một hiện vật đặc sắc, tiêu biểu về cả kiểu dáng lẫn kỹ thuật trong sưu tập gốm hoa nâu thời Trần; năm 2016, hiện vật được chính thức công nhận là Bảo vật quốc gia.
Với hình khối lớn, tám múi thân như những cánh sen, hệ thống bình hoa sen phủ quanh thân cùng kỹ thuật khắc – tô nâu – phủ men đặc trưng, Thống gốm hoa nâu thời Trần là một tác phẩm quan trọng của nghệ thuật gốm Đại Việt thế kỷ XIII–XIV. Đặc biệt, việc hiện vật được phát hiện tại Tức Mạc – Thiên Trường làm tăng đáng kể giá trị lịch sử, giúp bảo vật trở thành nguồn tư liệu quý để nghiên cứu đồng thời nghệ thuật gốm, văn hóa cung đình và đời sống tinh thần thời Trần
Nguồn ảnh: Sưu tầm
