Tác giả: Nguyễn Sáng
Niên đại: Phác thảo năm 1967, hoàn thành năm 1978
Chất liệu: Sơn mài
Kích thước: 145 × 245 cm
Loại hình: Hội họa sơn mài hiện đại
Đề tài: Phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên và thanh niên Sài Gòn trong những năm 1960
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn gốc: Tác giả chuyển nhượng cho Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh ngày 01/12/1980; sau đó chuyển giao cho Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2089/QĐ-TTg ngày 25/12/2017.
Giới thiệu tác phẩm
“Thanh niên thành đồng” là một trong những tác phẩm quan trọng của họa sĩ Nguyễn Sáng, người có nhiều đóng góp đối với sự phát triển của hội họa Việt Nam hiện đại, đặc biệt trên chất liệu sơn mài. Tác phẩm lấy cảm hứng từ phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên và thanh niên tại Sài Gòn trong những năm 1960, khi nhiều cuộc xuống đường phản đối chiến tranh và sự hiện diện của quân đội Mỹ diễn ra tại các đô thị miền Nam.
Ý tưởng về tác phẩm được Nguyễn Sáng hình thành và phác thảo từ năm 1967, thời điểm phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn diễn ra sôi nổi. Tuy nhiên, phải đến năm 1978 ông mới hoàn thành bức sơn mài. Chi tiết này được chính họa sĩ để lại trên tranh bằng dòng ghi ở góc trên bên trái “Hnội Sgòn (1967–78)”, cạnh chữ ký.
Bức tranh xây dựng một cuộc đối diện căng thẳng giữa hai người lính Mỹ ở phía trái và một khối đông thanh niên, học sinh, sinh viên ở phía đối diện. Hai người lính quay lưng về phía người xem, đi giày cao cổ, mang vũ khí và hướng súng về phía đám đông. Nguyễn Sáng không đặt họ ở trung tâm mà đẩy về sát mép tranh, trong khi phần lớn diện tích được dành cho khối người biểu tình. Cách tổ chức ấy làm nổi bật sự tương phản giữa lực lượng vũ trang và một tập thể thanh niên đấu tranh bằng sự hiện diện, thái độ và tiếng nói phản đối.
Trong khối thanh niên, các nhân vật phía trước được thể hiện rõ hơn, còn những gương mặt ở phía sau nối tiếp, chồng lớp thành một tập thể đông đảo. Đặc biệt, người thanh niên đứng gần trung tâm đối diện trực tiếp với hai người lính được tạo hình trong thế chân dang rộng, thân người vững chắc. Những nhân vật khác tập trung phía sau làm cho cả nhóm gần như trở thành một khối hình liên kết, rất phù hợp với chính tên gọi “thành đồng”.
Trên tranh, họa sĩ còn đưa trực tiếp những chữ “Go home” và “Cút” vào bố cục. Đây không phải phần chú thích được thêm về sau mà là thành phần của chính tác phẩm, giúp xác định rõ tính chất phản đối sự hiện diện của quân đội Mỹ và tăng tính trực diện cho nội dung.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Tác phẩm bắt nguồn từ phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên và thanh niên Sài Gòn trong những năm 1960. Việc phác thảo từ năm 1967 và hoàn thành năm 1978 khiến bức tranh trở thành một sự kết nối giữa trải nghiệm trong chiến tranh và quá trình nhìn lại lịch sử sau chiến tranh.
Giá trị nghệ thuật: Nguyễn Sáng xây dựng bố cục bằng hai tuyến nhân vật đối lập, sử dụng các khối hình cô đọng và chắc khỏe để tạo sức căng cho cảnh đối diện. Khối đông thanh niên không chỉ là tập hợp nhiều cá nhân mà được tổ chức như một chỉnh thể thị giác thống nhất.
Giá trị tạo hình: Các nhân vật được giản lược nhưng vẫn rõ tư thế và thái độ. Sự chồng lớp của nhiều gương mặt phía sau cùng những nhân vật đứng vững ở hàng đầu làm nổi bật ý tưởng về một tập thể gắn kết – điều liên hệ trực tiếp với tên gọi “Thanh niên thành đồng”.
Giá trị chất liệu: Sơn mài được sử dụng như một phương tiện hội họa hiện đại, giúp Nguyễn Sáng tổ chức các mảng hình, sắc độ và chiều sâu bề mặt, đồng thời tiếp tục những tìm tòi quan trọng của ông với chất liệu truyền thống Việt Nam.
Giá trị tư liệu: Dòng chữ “Hnội Sgòn (1967–78)”, chữ ký của tác giả cùng các khẩu hiệu “Go home”, “Cút” nằm ngay trên bức tranh cung cấp những dấu hiệu trực tiếp về quá trình sáng tác, không gian gợi nhớ và chủ đề tác phẩm.
Giá trị trong sự nghiệp Nguyễn Sáng: Đây là một trong hai tác phẩm của Nguyễn Sáng được công nhận Bảo vật quốc gia. Tác phẩm còn lại là Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ, hiện thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tại Hà Nội.
Giá trị độc bản: Thanh niên thành đồng là hiện vật gốc, độc bản, hiện thuộc bộ sưu tập công của Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh và được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2017 theo Quyết định số 2089/QĐ-TTg.
Với hình ảnh một khối thanh niên đứng đối diện hai người lính có vũ trang, Nguyễn Sáng đã không kể lại phong trào đấu tranh đô thị theo lối minh họa đơn thuần mà cô đọng nó thành một bố cục mạnh về hình khối và sự đối lập. Những chữ “Go home” – “Cút”, tư thế vững chắc của các nhân vật và sự liên kết của đám đông làm cho Thanh niên thành đồng vừa mang dấu ấn của một giai đoạn lịch sử, vừa giữ được giá trị độc lập của một tác phẩm sơn mài hiện đại.
Nguồn ảnh: sưu tầm
