Niên đại: Văn hóa Đông Sơn, cách ngày nay trên 2.000 năm
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Đường kính mặt 73,8 cm; cao 53 cm
Trọng lượng: Khoảng 72 kg; minh văn ghi 281 cân
Nơi phát hiện: Khu Mả Tre, xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội
Thời gian phát hiện: Ngày 21/6/1982
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, công nhận năm 2015
Giới thiệu hiện vật
Trống đồng Cổ Loa là một hiện vật tiêu biểu của văn hóa Đông Sơn, được phát hiện ngày 21/6/1982 tại khu Mả Tre thuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội. Trống được tìm thấy trong quá trình người dân đào hạ thấp một thửa ruộng. Khi phát hiện, trống nằm ngửa và bên trong chứa ba trống đồng nhỏ hơn đã vỡ cùng hơn 200 hiện vật đồng gồm lưỡi cày, rìu, mũi tên và nhiều loại công cụ, vũ khí khác. Chính bối cảnh này khiến trống Cổ Loa không chỉ có giá trị như một hiện vật đơn lẻ mà còn là một phần của một tổ hợp đồ đồng đặc biệt liên quan đến trung tâm Cổ Loa thời cổ.
Trống có đường kính mặt 73,8 cm, cao 53 cm, trọng lượng thực tế khoảng 72 kg. Chính giữa mặt trống là ngôi sao nổi 14 cánh, giữa các cánh trang trí họa tiết dạng lông công. Từ tâm ra ngoài là nhiều vòng hoa văn hình học và hình tượng người, nhà, chim cùng các cảnh sinh hoạt. Trong một băng trang trí đáng chú ý, các hình người hóa trang được bố trí xen với những mái nhà cong hình thuyền; trên nóc có chim đậu, trong nhà có đôi nam nữ ngồi đối diện. Một đầu nhà xuất hiện hình trống đồng đặt nghiêng, đầu kia là người ngồi co gối đánh trống. Những hình ảnh này là nguồn tư liệu quý để nghiên cứu nghi lễ, sinh hoạt cộng đồng và đời sống tinh thần của cư dân Đông Sơn.
Điểm đặc biệt nhất của hiện vật nằm ở dòng minh văn chữ Hán khắc chìm phía trong chân trống. Đây là một đặc điểm hiếm gặp trên trống đồng Đông Sơn và khiến trống Cổ Loa có vị trí đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử khu vực.
Minh văn “Tây Vu” và tổ hợp hiện vật Mả Tre
Dòng chữ bên trong chân trống được phiên âm:
“Tây Vu tập bát cổ, trọng lưỡng cá bách bát thập nhất cân”
và thường được hiểu là:
“Trống thứ 48 của Tây Vu, nặng 281 cân.”
Nếu quy đổi theo đơn vị cân được sử dụng trong tư liệu nghiên cứu, con số này tương ứng xấp xỉ 72 kg, khá gần với trọng lượng thực tế của chiếc trống.
Hai chữ “Tây Vu” đặc biệt thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu. Một số ý kiến liên hệ Tây Vu với Tây Âu, cộng đồng cư dân được nhắc đến trong các nghiên cứu về sự hình thành nhà nước Âu Lạc và thời An Dương Vương. Tuy nhiên, cách giải thích ý nghĩa chính xác của minh văn, thời điểm khắc chữ và mối liên hệ trực tiếp giữa “Tây Vu” với tổ chức hành chính hay cộng đồng cư dân cụ thể vẫn là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.
Giá trị của trống càng lớn khi đặt trong bối cảnh phát hiện tại Cổ Loa, trung tâm chính trị quan trọng của nhà nước Âu Lạc. Bên trong trống còn chứa nhiều đồ đồng Đông Sơn, trong đó đáng chú ý là bộ sưu tập lưỡi cày gồm khoảng 20 chiếc với các dạng hình tim, bầu dục và gần tròn. Ngoài ra còn có rìu và nhiều mũi tên đồng, những loại hình hiện vật thường gắn với sản xuất nông nghiệp và hoạt động quân sự của cư dân cổ.
Do địa điểm được phát hiện tình cờ và khu vực đã bị đào bới trước khi khảo cổ học có thể tiến hành khai quật theo lớp, trật tự ban đầu giữa các hiện vật không còn được bảo tồn đầy đủ. Vì vậy, chưa thể xác định chắc chắn toàn bộ tổ hợp này là kho cất giấu, nơi tập kết đồ đồng, đồ tế lễ hay một loại hình di tích khác.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Trống được phát hiện ngay trong khu vực thành Cổ Loa, một trung tâm quan trọng gắn với nhà nước Âu Lạc, nên có ý nghĩa lớn đối với việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam thời kỳ đầu dựng nước.
Giá trị minh văn: Dòng chữ có từ “Tây Vu” cùng thông tin trọng lượng 281 cân là đặc điểm đặc biệt hiếm gặp, cung cấp tư liệu cho việc nghiên cứu lịch sử, chữ viết và quản lý hiện vật trong thời cổ.
Giá trị khảo cổ: Việc trống chứa ba trống nhỏ cùng hơn 200 hiện vật đồng tạo nên một tổ hợp khảo cổ đặc biệt, phản ánh nhiều phương diện đời sống của cư dân Đông Sơn.
Giá trị nghệ thuật: Hệ thống hoa văn với ngôi sao 14 cánh, người hóa trang, nhà mái cong, chim và cảnh đánh trống thể hiện rõ tư duy tạo hình và thế giới biểu tượng của cư dân Việt cổ.
Giá trị kỹ thuật: Kích thước lớn, trọng lượng khoảng 72 kg và chất lượng đúc cho thấy trình độ luyện kim đồng phát triển cao của văn hóa Đông Sơn.
Giá trị nghiên cứu Cổ Loa: Trống cùng các lưỡi cày, mũi tên và đồ đồng phát hiện tại Mả Tre góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu kinh tế nông nghiệp, quân sự và tổ chức xã hội của cư dân cổ tại Cổ Loa.
Với hệ thống hoa văn Đông Sơn phong phú, bối cảnh phát hiện đặc biệt và nhất là dòng minh văn có chữ “Tây Vu”, Trống đồng Cổ Loa là một trong những hiện vật quan trọng nhất được phát hiện tại khu vực thành Cổ Loa. Từ một chiếc trống nghi lễ, hiện vật còn mở ra nhiều hướng nghiên cứu về cư dân Đông Sơn, nhà nước Âu Lạc, kỹ thuật luyện kim và lịch sử vùng đất từng giữ vị trí trung tâm của người Việt cổ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
