Niên đại: Văn hóa Đông Sơn, thế kỷ III – II trước Công nguyên
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 38 cm; đường kính mặt 63 cm; đường kính đáy 67,5 cm
Chiều cao phần tang: 23 cm
Chiều cao phần bầu và mặt: 15 cm
Số quai: 4 quai, bố trí đối xứng; khoảng cách giữa hai quai cùng phía khoảng 27 cm
Loại hình: Trống đồng Đông Sơn miền núi
Nơi phát hiện: Thôn Tả Thàng, xã Gia Phú, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai trước đây
Thời gian phát hiện: Ngày 28/3/2019
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Lào Cai
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 25/12/2021.
Giới thiệu bảo vật
Trống đồng Gia Phú là hiện vật thuộc Văn hóa Đông Sơn, có niên đại thế kỷ III – II trước Công nguyên. Trống được phát hiện năm 2019 trong lòng đất tại khu vực Gia Phú cùng với di cốt người và nhiều đồ tùy táng như rìu đồng, khuyên tai đá, sau đó được bàn giao cho Bảo tàng tỉnh Lào Cai bảo quản. Trống có dáng thấp, mặt rộng, tang nở, thân thu dần và chân loe. Tổng thể hiện vật còn tương đối nguyên vẹn, tuy có một đường nứt dài khoảng 29 cm từ chân lên thân, một vị trí thủng nhỏ ở thân và một số chỗ vỡ ở chân trống.
Chính giữa mặt trống là ngôi sao nổi 12 cánh nhọn. Xen giữa các cánh sao là những mô típ hình học gần dạng tam giác. Bao quanh ngôi sao là các vành hoa văn đồng tâm, trong đó nổi bật các hình chim Lạc đang bay, hoa văn răng cưa và các dải hình học. Một số tư liệu ghi nhận trên mặt trống có 8 hình chim bay, bố trí thành vòng quanh tâm. Hình chim được thể hiện cách điệu với cánh xòe rộng, tạo cảm giác chuyển động liên tục trên mặt trống. Phần tang và thân trống tiếp tục được trang trí bằng nhiều mô típ đặc trưng của nghệ thuật Đông Sơn như thuyền, chim, bò, hình người cách điệu và các băng hoa văn hình học. Các hình tượng được bố trí thành những vành ngang chạy vòng quanh thân, tạo sự liên kết giữa mặt, tang và thân trống. Hai bên thân có 4 quai, chia thành hai cặp đối xứng. Các quai nằm xen giữa những băng hoa văn, vừa phục vụ việc di chuyển, treo hoặc cố định trống, vừa trở thành bộ phận trong bố cục tổng thể.
Ngày 28/3/2019, trong quá trình san gạt đất làm nhà, gia đình bà Hoàng Thị Vắng phát hiện chiếc trống ở độ sâu gần 4 m. Trống nằm ngửa, phần mặt trống ở phía dưới và được sử dụng như một quan tài bằng đồng. Bên trong và xung quanh trống phát hiện nhiều mảnh xương, 27 chiếc răng người, 5 khuyên tai bằng đá ngọc, một rìu đồng cùng một số di vật khác. Những dấu tích này cho thấy trống Gia Phú không chỉ là nhạc khí hay vật biểu tượng mà còn được tái sử dụng trong một mộ táng của người có địa vị cao trong xã hội Đông Sơn.
Trống đồng Gia Phú mang nhiều đặc điểm chung của trống Đông Sơn nhưng đồng thời thể hiện sắc thái riêng của nhóm trống Đông Sơn miền núi. Các hình chim, thuyền, bò, con người và hoa văn hình học phản ánh môi trường sống cùng sinh hoạt của cư dân vùng núi và lưu vực sông Hồng hơn 2.000 năm trước. Việc phát hiện trống tại Lào Cai cùng với các hiện vật Đông Sơn khác cho thấy phạm vi phân bố rộng của Văn hóa Đông Sơn từ vùng đồng bằng, ven biển đến vùng núi phía Bắc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Trống có niên đại thế kỷ III – II trước Công nguyên, được phát hiện trong bối cảnh mộ táng rõ ràng cùng di cốt và nhiều đồ tùy táng.
Giá trị nghệ thuật: Ngôi sao 12 cánh, chim Lạc, thuyền, bò, hình người và các dải hoa văn hình học tạo nên hệ thống trang trí phong phú, mang đặc trưng của nghệ thuật Đông Sơn.
Giá trị văn hóa: Việc sử dụng chính trống đồng làm quan tài phản ánh một hình thức mai táng đặc biệt, đồng thời cho thấy vị trí quan trọng của trống trong đời sống xã hội và tín ngưỡng của cư dân cổ.
Giá trị kỹ thuật: Trống có kích thước lớn, thành trống tương đối đều, cấu trúc mặt – tang – thân – chân hoàn chỉnh và hệ thống hoa văn đúc nổi phức tạp, thể hiện trình độ luyện kim phát triển.
Giá trị độc đáo: Đây là trường hợp đặc biệt tại Lào Cai khi một trống đồng Đông Sơn gần nguyên vẹn được phát hiện trong mộ táng cùng di cốt người, đồ đồng và trang sức đá. Hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia ngày 25/12/2021.
Trống đồng Gia Phú là nguồn tư liệu quan trọng về Văn hóa Đông Sơn tại vùng núi phía Bắc, nổi bật ở hệ thống hoa văn phong phú và bối cảnh mộ táng đặc biệt. Hiện vật góp phần làm rõ phạm vi phân bố, kỹ thuật đúc đồng, đời sống và tập tục mai táng của cư dân Việt cổ hơn hai nghìn năm trước.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
