Niên đại: Thế kỷ VIII–IX
Văn hóa: Óc Eo
Chất liệu: Đá sa thạch
Kích thước: Cao 90 cm; ngang 42 cm
Trọng lượng: 80 kg
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTLS.5531
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn gốc: Ngãi Hòa Thượng, Trà Vinh
Giới thiệu hiện vật
Tượng Avalokitesvara Ngãi Hòa Thượng là một tác phẩm điêu khắc Phật giáo bằng đá sa thạch, có niên đại khoảng thế kỷ VIII–IX, được phát hiện tại Ngãi Hòa Thượng, Trà Vinh. Tượng thể hiện Bồ tát Avalokitesvara – Quán Thế Âm – trong tư thế đứng, có bốn tay, thân trên để trần và thân dưới mặc sampot. Đây là một loại hình tượng tiêu biểu cho nghệ thuật Phật giáo ở khu vực Nam Bộ trong giai đoạn hậu kỳ của văn hóa Óc Eo.
Tượng có thân hình cân đối, đứng trên bệ trong một cấu trúc vòng cung đỡ phía sau. Tóc được búi cao, ở mặt trước búi tóc chạm một hình Phật nhỏ đang ngồi. Đây là chi tiết đặc biệt quan trọng trong việc nhận diện Avalokitesvara, bởi trong nghệ thuật Phật giáo, Bồ tát này thường được thể hiện với hình Phật A Di Đà trên búi tóc hoặc mũ.
Tượng có bốn tay. Hai tay phía sau đưa lên ngang vai, một tay cầm tràng hạt, tay kia cầm nụ sen. Hai tay phía trước nắm lại, có khả năng ban đầu từng giữ những vật biểu tượng được chế tác rời nhưng hiện không còn. Việc thể hiện nhiều tay cùng các pháp khí cho thấy hình tượng Avalokitesvara đã được phát triển theo một dạng thức phức tạp hơn so với những tượng Bồ tát hai tay thường gặp.
Thân trên để trần, phần dưới mặc sampot ôm quanh hông và chân. Cách thể hiện trang phục này phản ánh sự giao thoa giữa nghệ thuật Phật giáo có nguồn gốc Ấn Độ với truyền thống tạo hình bản địa ở khu vực Nam Bộ và Đông Nam Á. Tượng hiện còn nguyên vẹn, nhờ đó các đặc điểm tạo hình cơ bản vẫn được bảo tồn khá rõ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Tượng có niên đại khoảng thế kỷ VIII–IX, cung cấp tư liệu về sự hiện diện và phát triển của Phật giáo Đại thừa tại khu vực Nam Bộ trong giai đoạn muộn của văn hóa Óc Eo.
Giá trị tôn giáo: Hình Phật trên búi tóc, bốn cánh tay, tràng hạt và hoa sen là những đặc điểm quan trọng giúp nhận diện Bồ tát Avalokitesvara và phản ánh hệ thống biểu tượng của Phật giáo Đại thừa.
Giá trị nghệ thuật: Tượng có hình thể cân đối, cấu trúc bốn tay rõ ràng và sự kết hợp hài hòa giữa hình tượng Phật giáo với trang phục, phong cách tạo hình khu vực Đông Nam Á.
Giá trị giao lưu văn hóa: Hiện vật cho thấy sự tiếp nhận những yếu tố nghệ thuật và tôn giáo từ Ấn Độ, đồng thời phản ánh quá trình bản địa hóa trong môi trường văn hóa Nam Bộ.
Giá trị tư liệu: Nguồn gốc phát hiện tại Trà Vinh giúp bổ sung tư liệu về sự phân bố của các trung tâm và hiện vật Phật giáo trong không gian văn hóa Óc Eo.
Với niên đại thế kỷ VIII–IX, hình thức bốn tay và đặc biệt là hình Phật nhỏ trên búi tóc, Tượng Avalokitesvara tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh là một hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật Phật giáo Nam Bộ cổ. Pho tượng góp phần cho thấy sự phát triển của Phật giáo Đại thừa cũng như quá trình giao lưu và bản địa hóa nghệ thuật Ấn Độ trong không gian văn hóa Óc Eo.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
