Niên đại: Khoảng 545 ± 50 năm trước Công nguyên, tương đương 2.495 ± 50 năm cách ngày nay theo hồ sơ hiện vật
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Dài 6,4 cm; cao 5,4 cm
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTBD573 – KL575
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Bình Dương
Nguồn gốc: Khai quật năm 1977 tại di tích khảo cổ Dốc Chùa, xã Tân Mỹ, huyện Tân Uyên, Bình Dương
Giới thiệu hiện vật
Tượng động vật Dốc Chùa là một tác phẩm đúc đồng kích thước nhỏ được phát hiện trong cuộc khai quật di tích khảo cổ Dốc Chùa năm 1977. Hiện vật có niên đại khoảng giữa thiên niên kỷ I trước Công nguyên, là tư liệu đặc sắc phản ánh kỹ thuật luyện kim và khả năng tạo hình của cộng đồng cư dân tiền sử ở vùng Đông Nam Bộ.
Tượng thể hiện một con vật bốn chân đứng trên bệ hình chữ nhật. Đầu kéo dài, miệng bè sang hai bên, phần đỉnh đầu và khu vực tai có hai gờ nhọn hiện đã bị gãy, có khả năng vốn là cặp sừng. Cổ cao, khá lớn so với thân; trên lưng có một quai nhỏ với lỗ xuyên ở giữa. Bốn chân cao, khuỷu chân được nhấn mạnh, trong đó hai chân trước tương đối thẳng còn hai chân sau lớn và hơi khuỵu về phía trước. Phần đuôi có kích thước lớn, cuối đuôi uốn thành những vòng xoắn, một phần hiện đã bị gãy.
Bề mặt thân tượng được trang trí khá phong phú. Hai bên hông có những đường gấp khúc dạng hình thang; chính giữa xuất hiện một dấu lõm gần tròn, xung quanh tỏa ra nhiều rãnh ngắn, gợi hình một mô típ dạng mặt trời. Những dãy chấm lõm tiếp tục chạy dọc thân xuống khu vực chân, làm cho bề mặt hiện vật có nhịp điệu trang trí rõ rệt. Phía dưới bụng tượng thể hiện bộ phận sinh dục đực khá rõ, cho thấy nghệ nhân chủ ý mô tả giới tính của con vật.
Một chi tiết đặc biệt nằm ngay dưới bệ: giữa bốn chân có hình một con vật nhỏ thuộc nhóm bò sát, hiện đã mất phần đầu. Việc đặt một động vật nhỏ phía dưới con vật chính tạo nên một bố cục hiếm gặp và cho thấy tác phẩm không đơn thuần là sự mô phỏng tự nhiên, mà có thể còn mang một ý nghĩa biểu tượng nào đó. Tuy nhiên, khi chưa có thêm cứ liệu, chưa thể xác định chắc chắn loài vật chính cũng như ý nghĩa của tổ hợp tạo hình này.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị khảo cổ: Hiện vật được phát hiện trực tiếp tại di tích Dốc Chùa, có bối cảnh khảo cổ rõ ràng và góp phần nghiên cứu đời sống vật chất của cư dân tiền sử Đông Nam Bộ.
Giá trị nghệ thuật: Hình tượng động vật được thể hiện sinh động với thân hình, tư thế và nhiều chi tiết tạo hình riêng biệt, kết hợp cùng hệ thống hoa văn hình học phong phú.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc một hiện vật nhỏ nhưng có nhiều bộ phận nổi, lỗ xuyên, đuôi xoắn và hình động vật phụ cho thấy trình độ chế tác đồng đáng kể của cư dân Dốc Chùa.
Giá trị biểu tượng: Mô típ dạng mặt trời trên thân và hình con vật nhỏ dưới bệ gợi mở những vấn đề về quan niệm biểu tượng, tín ngưỡng hoặc tư duy thẩm mỹ của cư dân cổ, dù ý nghĩa cụ thể vẫn cần tiếp tục nghiên cứu.
Giá trị nghiên cứu: Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng để tìm hiểu sự phát triển của nghệ thuật đúc đồng và tạo hình động vật tại Bình Dương nói riêng, Đông Nam Bộ nói chung trong thời tiền sử.
Với niên đại khoảng giữa thiên niên kỷ I trước Công nguyên, hình thức tạo tác khác biệt và hệ thống trang trí phong phú, Tượng động vật Dốc Chùa là một hiện vật đặc sắc của khảo cổ học Bình Dương. Tác phẩm cho thấy kỹ thuật đúc đồng đã không chỉ phục vụ việc chế tạo công cụ hay vũ khí mà còn được sử dụng để tạo nên những sản phẩm mỹ thuật nhỏ, giàu tính biểu tượng và thể hiện tư duy tạo hình của cộng đồng cư dân cổ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
