Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Gỗ mít sơn son thếp vàng
Kích thước: Tượng tròn quy mô lớn gấp 1,5 – 2 lần người thật (chiều cao khoảng 2,2 – 2,5 m tính cả bệ tọa và bảo tọa)
Loại hình: Tượng điêu khắc Phật giáo
Nơi phát hiện: Tiền đường Chùa Sùng Ân (Sùng Ân tự), thôn Đông Cao, xã Đông Xuyên, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Chùa Sùng Ân
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng Hộ pháp Khuyến Thiện (ông Thiện) do danh tượng cung đình Tô Phú Vượng (Kỳ tài Hầu) trực tiếp khởi dựng, tọa lạc trang nghiêm tại gian Tiền đường chùa Sùng Ân. Nằm trong cặp đôi Hộ pháp “Khuyến Thiện – Trừng Ác” kinh điển của Phật giáo Bắc Bộ, pho tượng là kiệt tác điêu khắc gỗ quy mô đồ sộ, kết tinh mỹ cảm cung đình hàn lâm mẫu mực cùng tài hoa độc nhất vô nhị của người thợ đục họ Tô cách đây gần 400 năm.
Tượng được tạc ở tư thế ngồi đĩnh đạc trên bệ gỗ chạm nổi hoa văn sóng nước, một tay cầm ngọc báu hoặc giữ thanh bảo kiếm chúc mũi xuống đất, một tay đặt tự nhiên trên đùi biểu lộ phong thái an nhiên, tự tại. Toàn thân tượng khoác áo giáp trụ và chiến bào cung đình được tỉa tót cực kỳ công phu: các lớp giáp vảy rồng, hộ tâm phiến trước ngực, đai lưng thắt nút mực thước cùng những dải lụa mềm buông rủ uốn lượn nhịp nhàng, dung hòa hoàn hảo giữa vẻ uy dũng của một võ tướng hộ pháp với nét quý phái, vương giả của trang phục hoàng gia chốn triều đình.
Diện mạo pho tượng toát lên tinh thần từ bi, đôn hậu và thanh tịnh tuyệt đối nhờ nghệ thuật định chuẩn tỷ lệ “diện” (lấy khuôn mặt làm đơn vị cơ sở nhân trắc học) do Kỳ tài Hầu sáng lập: gương mặt phúc hậu, mắt phượng mày ngài mở hé nhìn xuống bao dung, khóe miệng điểm nụ cười hiền từ, nước da sơn thếp bóng mịn tôn lên thần thái cao nhã. Dù hiện trạng pho tượng đang chịu thương tổn nặng nề bởi thời tiết dột nát, mối mọt ăn rỗng và nguy cơ thất thoát cơ học, từng đường gọt tỉa tinh vi trên thớ gỗ vẫn thể hiện trình độ tạo hình đỉnh cao, sánh ngang và thậm chí tinh tế hơn cả những danh tác điêu khắc trứ danh cùng thời tại chùa Tây Phương.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc gỗ gốc độc bản gắn liền với tài năng sáng tạo của Kỳ tài Hầu Tô Phú Vượng – người nghệ sĩ dân gian kiệt xuất thời Lê – Trịnh được triều đình phong tước Hầu nhờ tài hoa nghệ thuật; phản ánh sinh động sự du nhập của chuẩn mực thẩm mỹ cung đình vào không gian tín ngưỡng làng xã thế kỷ XVIII.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn triết lý khuyến thiện của Phật giáo Đại Việt; hình tượng vị Hộ pháp mang khuôn mặt hiền từ, hộ trì chính pháp và nâng đỡ thiện tâm của con người, đại diện cho khát vọng hòa bình, nhân ái và sự an lạc của cư dân vùng đồng bằng sông Hồng.
Giá trị nghệ thuật: Đại diện cho đỉnh cao rực rỡ của nghệ thuật tạc tượng gỗ cổ truyền Việt Nam; chứng minh tư duy nhân trắc học khoa học sớm phát triển vượt bậc ở làng quê Việt với công thức tỷ lệ “diện”, kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật chạm lộng, đục kênh bong chi tiết giáp trụ sắc sảo với đường nét diễn tả nếp vải mềm mại, sống động như thực.
Giá trị độc đáo: Kiệt tác tượng Hộ pháp mang phẩm cấp nghệ thuật hàn lâm cung đình hiếm hoi còn ẩn mình sau lũy tre làng Hải Dương; trước tình trạng di tích xuống cấp nghiêm trọng và hiện vật bị mối mọt đe dọa, việc tư liệu hóa và số hóa 3D toàn phần pho tượng mang ý nghĩa sống còn nhằm bảo tồn vĩnh cửu di sản điêu khắc đỉnh cao này trên không gian số và làm tiền đề chuẩn xác cho công tác tu bổ, cứu vãn cấp thiết.
Nguồn ảnh: VR3D
