Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Gỗ mít, sơn son thếp vàng
Kích thước: Tượng tròn quy mô lớn gấp 1,5 – 2 lần người thật, chiều cao khoảng 2,2 – 2,5 m tính cả bệ tọa và bảo tọa
Loại hình: Tượng điêu khắc Phật giáo
Nơi phát hiện: Tiền đường Chùa Sùng Ân (Sùng Ân tự), thôn Đông Cao, xã Đông Xuyên, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Chùa Sùng Ân
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng Hộ pháp Trừng Ác (ông Ác) do danh tượng cung đình Tô Phú Vượng (Kỳ tài Hầu) trực tiếp tạo tác, ngự đối xứng với tượng Hộ pháp Khuyến Thiện tại không gian Tiền đường chùa Sùng Ân. Đóng vai trò là vị thần hàng ma phục yêu, trừng phạt cái ác để bảo vệ Phật pháp, pho tượng là kiệt tác điêu khắc gỗ đỉnh cao phản ánh trọn vẹn bút pháp cung đình hàn lâm kết hợp sức sáng tạo siêu phàm của người thợ đục họ Tô thế kỷ XVIII.
Tượng được tạc ở tư thế ngồi dũng mãnh trên bệ gỗ, thân hình vạm vỡ, hai vai mở rộng, một tay cầm đại đao (hoặc thương lệnh/bảo trùy) giơ cao sẵn sàng giáng đòn răn đe, một tay chống nạnh hoặc kết ấn thị uy. Giáp trụ của pho tượng được chạm lộng kênh bong tỉ mỉ đến từng chi tiết: mũ trụ đầu hổ sắc nét, từng lớp vảy giáp đan cài trùng điệp, tấm hộ tâm phiến nổi khối tròn căng trước ngực, đai giáp thắt nút dữ dội cùng các dải lụa bay cuộn xoắn như lửa cuộn, toát lên sức mạnh trấn áp tà khí vô song của một vị thần tướng nhà trời.
Diện mạo tượng thể hiện sự thăng hoa tuyệt đỉnh của nghệ thuật biểu cảm tâm lý qua hệ thống tỷ lệ “diện”: khuôn mặt mang nét nộ mục uy nghiêm, mắt mở trừng to quắc thước, chân mày gồ lên cuộn sóng dữ dội, mũi lân nở rộng và khóe miệng mở hé lộ răng nanh sắc nhọn. Dù mang vẻ ngoài hung dữ nhằm mục đích răn đe kẻ ác, pho tượng không hề gợi cảm giác quái dị hay ma quái mà vẫn giữ trọn nét cao thượng, đĩnh đạc và chuẩn mực vương giả của mỹ thuật cung đình; bất chấp tình trạng chùa dột, tượng bị mối mọt gặm nhấm, từng nét đục gọt tinh vi trên thớ gỗ mít vẫn toát lên sinh khí mãnh liệt vượt thời gian.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc gỗ nguyên bản độc bản gắn liền với tài năng phi thường của Kỳ tài Hầu Tô Phú Vượng – vị nghệ nhân dân gian hiếm hoi được phong tước Hầu chốn triều đình thời Lê – Trịnh; phản ánh sự chuyển giao của kỹ nghệ tạo tác cung đình về các chốn tổ đình, chùa làng Bắc Bộ thế kỷ XVIII.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn giáo lý nhân quả và tinh thần “Hộ quốc an dân” của Phật giáo Đại Việt; hình tượng Trừng Ác răn đe cái xấu, bảo vệ lẽ phải, dung hợp nhuần nhuyễn giữa chức năng tâm linh trấn tà với chuẩn mực đạo đức xã hội cổ truyền.
Giá trị nghệ thuật: Đại diện cho đỉnh cao tạo hình cơ thể và biểu cảm phẫn nộ trong lịch sử điêu khắc cổ Việt Nam; kỹ thuật đục kênh bong nhiều lớp giáp trụ kết hợp việc làm chủ tỷ lệ giải phẫu theo đơn vị “diện” đã biến khối gỗ thô mộc thành một bức tượng sống động, giàu kịch tính, sánh ngang với những kiệt tác điêu khắc gỗ đỉnh cao thời Lê Trung Hưng.
Giá trị độc đáo: Nằm trong cặp đôi tượng Hộ pháp bằng gỗ mít có quy mô đồ sộ và độ tinh xảo bậc nhất vùng đồng bằng sông Hồng đang đối mặt với nguy cơ mục ruỗng do môi trường bảo quản xuống cấp; việc số hóa dữ liệu 3D vi điểm toàn phần pho tượng đóng vai trò then chốt trong việc lưu trữ vĩnh viễn cấu trúc mỹ thuật trên không gian số, tạo nền tảng tư liệu khoa học tối cần thiết cho công tác cứu vãn, trùng tu cấp bách hiện vật.
Nguồn ảnh: VR3D
