Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đá xanh tự nhiên
Kích thước: Chiều cao khoảng 1,40 – 1,60 m; chiều dài thân ngựa khoảng 1,50 – 1,70 m
Loại hình: Tượng điêu khắc lăng mộ
Nơi phát hiện: Lăng đá Quận công Phạm Đôn Nghị (tên chữ là Hiển Linh từ), thôn Lại Yên, xã Lại Yên, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý di tích Hiển Linh từ
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng kỵ binh (tượng người lính dắt ngựa) bằng đá xanh nguyên khối, tọa lạc trang nghiêm tại hàng tượng linh thú và võ sĩ chầu thuộc sân lăng đá Quận công Phạm Đôn Nghị. Nằm trong một quần thể kiến trúc điêu khắc đá quy mô, độc đáo bậc nhất thời Hậu Lê còn tồn tại ở vùng ven kinh thành Thăng Long xưa, pho tượng kỵ binh là cấu kiện biểu tượng quan trọng tái hiện đội ngũ thị vệ cận thần phụng sự viên đại thần kiêm tổng chỉ huy lực lượng võ trang cung đình.
Về bố cục và tạo hình, tác phẩm kết hợp nhuần nhuyễn giữa khối hình học của chiến mã và vóc dáng người lính túc vệ. Chú ngựa chiến được tạc ở tư thế đứng thẳng vững chãi trên bệ đá, đầu ngẩng cao, bờm tết chỉn chu, lưng phủ thảm đệm và thắng bộ yên cương tỉ mỉ với các dải đai da, móc kim loại và lục lạc chạm nổi sắc nét; kỵ binh đứng sát cạnh (hoặc trên lưng ngựa) trong tư thế nghiêm cẩn, tay giữ chặt dây cương hoặc cầm vũ khí hộ vệ, thân khoác nhung phục gọn gàng có thắt đai lưng mực thước, chân mang ủng chiến.
Diện mạo của pho tượng toát lên thần thái trung dũng, kiên nghị và thuần hậu của võ nhân thời Lê: khuôn mặt người lính tròn đẫy đà, mắt mở to nhìn thẳng cảnh giác, khóe miệng mím chặt biểu lộ tính kỷ luật và sự nghiêm cẩn tuyệt đối của quân cấm vệ. Khối cơ bắp của ngựa và cấu trúc cơ thể người được nghệ nhân dân gian đục gọt dứt khoát, khỏe khoắn, không sa vào các chi tiết trang trí rườm rà mà tập trung lột tả tính đanh chắc, mộc mạc và chuẩn mực của nghệ thuật tạc đá thế kỷ XVIII.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc nhân thể và linh thú gốc gắn liền với lăng mộ của Quận công Phạm Đôn Nghị – vị đại thần từng nắm quyền cai quản đội Thị hậu nội lực sĩ và giữ nhiều trọng trách quân vụ triều Lê – Trịnh; phản ánh chân xác cơ cấu binh chủng kỵ binh, trang phục thị vệ và quy thức táng tục tôn vinh võ tướng thế kỷ XVIII.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn quan niệm “sự tử như sự sinh” của người Việt; hình tượng kỵ binh túc vệ ngày đêm canh gác thể hiện lòng trung quân ái quốc, khẳng định khí phách thượng võ và giữ gìn sự tôn nghiêm, tĩnh lặng cho giấc ngủ vĩnh hằng của chủ nhân lăng mộ.
Giá trị nghệ thuật: Tiêu biểu cho phong cách điêu khắc đá lăng mộ thời Lê Trung Hưng; sự cân bằng giữa tính tả thực giải phẫu và nét ước lệ dân gian đã biến khối đá xanh nặng nề thành một chỉnh thể sinh động, giàu nhịp điệu và giàu sức sống.
Giá trị độc đáo: Một trong số rất ít pho tượng kỵ binh/kỵ mã thời Hậu Lê còn nguyên vẹn trong không gian lăng đá lộ thiên ở đồng bằng Bắc Bộ; hiện vật đã được quét 3D toàn phần với độ phân giải cao, mở ra hướng đi tiên phong trong việc bảo tồn vĩnh cửu và quảng bá di sản điêu khắc cổ Đại Việt đến cộng đồng quốc tế trên nền tảng trực tuyến.
Nguồn ảnh: VR3D
