Niên đại: Văn hóa Óc Eo, thế kỷ XI – XII
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao khoảng 19 cm; rộng 10 cm
Trọng lượng: 1,8 kg
Số đăng ký: BTBL 928/KL-403
Loại hình: Tượng nam thần Ấn Độ giáo
Nơi phát hiện: Khu vực Tháp Vĩnh Hưng, trong đợt khai quật khảo cổ năm 2002
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Cà Mau, khu vực Bạc Liêu; trước đây là Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020
Giới thiệu bảo vật
Tượng nam thần là hiện vật bằng đồng thuộc giai đoạn muộn của Văn hóa Óc Eo, được phát hiện năm 2002 tại khu vực Tháp Vĩnh Hưng. Pho tượng có kích thước nhỏ nhưng được đúc hoàn chỉnh, thể hiện một nam thần trong tư thế ngồi, với đầu, thân, hai tay và hai chân được tạo hình cân đối. Tượng được phát hiện trong bồn chứa nước thiêng ở phía bắc Tháp Vĩnh Hưng, cùng nhiều hiện vật tôn giáo có giá trị. Đây là nguồn tư liệu quan trọng về đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật kim loại tại vùng Nam Bộ trong khoảng thế kỷ XI – XII.
Nam thần được thể hiện trong tư thế ngồi, thân trên thẳng và chắc khỏe. Đầu đội mũ, khuôn mặt tròn đầy, các đường nét cân đối. Vai ngang và rộng, ngực nở, tạo cho tượng dáng vẻ khỏe mạnh và uy nghi. Phần thân trên để trần. Trên cổ có vòng trang sức, đồng thời nổi bật một dải dây thiêng vắt từ vai trái xuống bụng, vòng sang phía bên phải rồi chạy chéo qua lưng. Dây thiêng là một chi tiết có nguồn gốc từ truyền thống tôn giáo Ấn Độ, thường xuất hiện trên hình tượng các thần và nhân vật tôn giáo. Phần thân dưới mặc sampot ngắn đến đầu gối, ôm sát cơ thể. Trang phục được xử lý tương đối gọn, làm nổi rõ hình thể của tượng. Các bộ phận cơ thể được tạo với tỷ lệ hài hòa. Những chi tiết nhỏ trên mũ, trang sức, dây thiêng và y phục được thể hiện rõ nét, cho thấy kỹ thuật tạo khuôn và đúc đồng phát triển.
Tượng nam thần phản ánh ảnh hưởng rõ nét của Ấn Độ giáo trong đời sống tôn giáo của cư dân vùng Nam Bộ cổ. Những đặc điểm như dây thiêng, sampot, trang sức và hình thức tạo tượng cho thấy sự tiếp nhận hệ thống hình tượng tôn giáo có nguồn gốc Ấn Độ. Việc tượng được phát hiện trong khu vực Tháp Vĩnh Hưng cùng nhiều hiện vật thờ tự khác cho thấy nơi đây từng là một trung tâm tôn giáo quan trọng. Hiện vật đồng thời phản ánh quá trình tiếp nối và biến đổi của truyền thống Văn hóa Óc Eo trong những thế kỷ sau thời kỳ phát triển rực rỡ của nền văn hóa này.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Tượng được phát hiện trong bối cảnh khảo cổ rõ ràng tại Tháp Vĩnh Hưng, cung cấp tư liệu về đời sống tôn giáo và văn hóa ở Nam Bộ trong thế kỷ XI – XII.
Giá trị nghệ thuật: Tượng có tỷ lệ cân đối, hình thể chắc khỏe, khuôn mặt đầy đặn cùng hệ thống trang sức và y phục được thể hiện rõ ràng.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật đúc đồng cho phép tạo hoàn chỉnh một pho tượng nhỏ với nhiều chi tiết nổi như mũ, vòng cổ, dây thiêng và trang phục.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Hình thức tượng thể hiện ảnh hưởng của Ấn Độ giáo và quá trình tiếp nhận, bản địa hóa những yếu tố tôn giáo Ấn Độ trong không gian văn hóa Nam Bộ.
Giá trị độc bản: Tượng nam thần là hiện vật gốc có nguồn gốc khảo cổ rõ ràng, gắn trực tiếp với quần thể Tháp Vĩnh Hưng. Ngày 31/12/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Tượng nam thần là một tác phẩm điêu khắc đồng đặc sắc của giai đoạn muộn Văn hóa Óc Eo, thể hiện trình độ đúc kim loại, nghệ thuật tạo hình và ảnh hưởng sâu sắc của Ấn Độ giáo tại vùng Nam Bộ. Hiện vật góp phần làm rõ đời sống tôn giáo và sự tiếp nối văn hóa tại khu vực Tháp Vĩnh Hưng trong thế kỷ XI – XII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
