Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Gỗ mít, sơn son thếp vàng
Kích thước: Tượng cao khoảng 1,1 – 1,3 m tính cả ngai tọa
Loại hình: Tượng điêu khắc tôn giáo
Nơi phát hiện: Chùa Sùng Ân (Sùng Ân tự), thôn Đông Cao, xã Đông Xuyên, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Chùa Sùng Ân
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng Ngọc Hoàng Thượng Đế do bàn tay danh tượng cung đình Tô Phú Vượng (được ban tước phong Kỳ tài Hầu) trực tiếp tạo tác, ngự tại không gian thượng điện của ngôi cổ tự Sùng Ân. Điểm đặc biệt hiếm có của pho tượng là được nghệ nhân đục chạm ước lệ hóa theo chính chân dung diện mạo thực tế của vua Lê Hiển Tông, trở thành bảo vật điêu khắc gỗ đỉnh cao của mỹ thuật Đạo giáo thời Lê Trung Hưng.
Tượng được tạc ở tư thế tọa thiền uy nghi trên long ngai vững chãi, hai tay kết ấn hoặc cầm hốt ngọc hướng trước ngực mực thước theo phong thái thiên tử ngự triều. Toàn thân tượng khoác hoàng bào thụng chạm khắc dày đặc các họa tiết rồng mây, hoa cúc dây và vân mây lửa cuộn xoắn; đầu đội mũ bình thiên rủ chuỗi ngọc tinh xảo, các nếp gấp của vạt áo buông rủ tầng tầng lớp lớp mềm mại như dải lụa thật, toát lên khí chất vương giả cao quý và uy quyền tuyệt đối của bậc chúa tể trời cao.
Diện mạo của pho tượng mang tính hàn lâm mẫu mực nhờ áp dụng công thức giải phẫu độc sáng, lấy chiều dài khuôn mặt làm đơn vị chuẩn để phân chia tỷ lệ cơ thể: gương mặt chữ điền đĩnh đạc, vầng trán rộng uy nghi, ánh mắt trầm tư nhìn xuống cõi thế gian, chòm râu dài chạm lộng sống động. Dù hiện tại tượng đang đứng trước nguy cơ hư hại nặng nề do ẩm mốc, dột nát từ mái ngói cổ của chùa, thần thái tôn nghiêm, đôn hậu mà uy linh của vị hoàng đế Đại Việt vẫn hiển hiện rõ nét qua từng thớ gỗ mít tài hoa.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật độc bản gắn liền trực tiếp với niên triều Cảnh Hưng và thân thế danh họa, danh tượng Tô Phú Vượng – một tài năng kiệt xuất được phong tước Hầu nhờ tài hoa nghệ thuật; phản ánh sự hòa quyện độc đáo giữa vương quyền và thần quyền cùng chính sách tôn vinh nghệ nhân dân gian của triều đình Lê – Trịnh.
Giá trị văn hóa: Thể hiện sinh động tư tưởng “Tam giáo đồng nguyên” trong đời sống tâm linh người Việt, nơi hình tượng Ngọc Hoàng Đạo giáo được đưa vào chùa thờ Phật và dung nạp diện mạo hoàng đế trần gian; là biểu tượng của đạo lý kính thiên, an dân và sự trường tồn của xã tắc.
Giá trị nghệ thuật: Đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc tượng tròn bằng gỗ thời Lê Trung Hưng; minh chứng cho tư duy hình học và tỷ lệ nhân trắc học tiên tiến của nghệ nhân Đại Việt từ gần bốn thế kỷ trước, cân bằng hoàn hảo giữa tính quy phạm cung đình sang trọng và chiều sâu cảm xúc dân gian.
Giá trị độc đáo: Pho tượng chân dung đế vương hiếm hoi tồn tại dưới dạng thức tượng thờ tôn giáo trong hệ thống chùa cổ Bắc Bộ; hiện vật đang trong tình trạng cảnh báo xuống cấp nghiêm trọng, việc số hóa 3D toàn phần không chỉ lưu giữ vĩnh viễn cấu trúc và hoa văn trên không gian mạng mà còn là cơ sở dữ liệu số chuẩn xác cho công tác trùng tu, phục dựng cấp bách bảo vật di sản này.
Nguồn ảnh: VR3D
