Số đăng ký: BTAG 5613/G
Niên đại: Văn hóa Óc Eo, thế kỷ IV – VI
Chất liệu: Gỗ sao
Kích thước: Cao 270 cm
Trọng lượng: 94 kg
Loại hình: Tượng Phật đứng
Đơn vị lưu giữ hiện nay: Bảo tàng tỉnh An Giang
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020.
Giới thiệu bảo vật
Tượng Phật gỗ Giồng Xoài là tác phẩm điêu khắc Phật giáo thuộc Văn hóa Óc Eo, có niên đại khoảng thế kỷ IV – VI. Tượng được tạc bằng gỗ sao với kích thước lớn, cao 270 cm, nặng 94 kg, là một hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc gỗ Nam Bộ thời cổ.
Tượng thể hiện Đức Phật trong tư thế đứng thẳng trên bệ hình trụ tròn, bệ để trơn, không trang trí. Hiện trạng bảo tồn không còn nguyên vẹn: cánh tay phải đã gãy tới vai, tay trái mất phần bàn tay; một số bộ phận của y phục và bề mặt tượng cũng bị hư hại.
Phần đầu tượng được tạo khá lớn so với thân. Khuôn mặt có dáng vuông vức, cằm lớn và khỏe, tạo cảm giác chắc chắn. Tóc được thể hiện thành những lọn xoăn, cuộn dần theo chiều xoắn ốc và búi cao lên đỉnh đầu, phần chóp thu nhọn. Đây là một trong những đặc điểm nổi bật giúp nhận diện phong cách tạo hình của tượng.
Thân tượng được xử lý theo dáng đứng cân đối. Áo cà sa phủ từ vai trái xuống phía dưới cơ thể. Do hiện vật bị hư hại nên cấu trúc toàn bộ y phục không còn nhận biết đầy đủ; hiện còn rõ một phần vạt áo vắt qua cánh tay trái rồi buông xuống, một phần y phục nằm giữa hai chân và lớp áo phủ kín nửa bên phải cơ thể. Cách xử lý y phục tương đối giản lược, nhấn mạnh hình khối cơ thể hơn là các nếp áo trang trí cầu kỳ.
Việc sử dụng gỗ sao để tạo một pho tượng có chiều cao tới 2,7 m đòi hỏi khả năng lựa chọn nguyên liệu, tạo khối và xử lý bề mặt ở trình độ cao. Gỗ cũng là chất liệu gắn với điều kiện tự nhiên Nam Bộ, nơi các vùng đất ngập nước như Đồng Tháp Mười và U Minh có khả năng tạo môi trường thuận lợi cho việc bảo tồn một số di vật hữu cơ trong thời gian dài.
Tượng được tạo tác theo hệ thống hình tượng Phật giáo có nguồn gốc từ Ấn Độ và gắn với truyền thống Phật giáo Theravada. Tuy nhiên, chất liệu gỗ, khuôn mặt và một số đặc điểm tạo hình cho thấy hình tượng ngoại nhập đã được tiếp nhận và biến đổi trong môi trường văn hóa bản địa của cư dân Óc Eo.
Sự xuất hiện của pho tượng phản ánh quá trình giao lưu văn hóa mạnh mẽ giữa Nam Bộ với thế giới Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á trong những thế kỷ đầu Công nguyên. Đồng thời, việc sử dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ để tạo nên tượng Phật kích thước lớn cho thấy khả năng bản địa hóa các hình thức nghệ thuật và tôn giáo du nhập của cư dân Văn hóa Óc Eo.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Tượng có niên đại thế kỷ IV – VI, là tư liệu quan trọng về sự hiện diện và phát triển của Phật giáo trong không gian Văn hóa Óc Eo ở Nam Bộ.
Giá trị nghệ thuật: Khuôn mặt vuông, cằm khỏe, tóc xoăn búi cao, thân tượng đứng thẳng và cách thể hiện cà sa tạo nên phong cách tạo hình riêng, vừa mang ảnh hưởng nghệ thuật Phật giáo Ấn Độ vừa có những đặc điểm bản địa.
Giá trị kỹ thuật: Pho tượng cao 270 cm được tạo tác bằng gỗ sao cho thấy trình độ lựa chọn vật liệu, tạo khối và điêu khắc gỗ phát triển của cư dân Óc Eo.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Hiện vật phản ánh quá trình tiếp nhận Phật giáo và sự giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa cư dân Nam Bộ với các trung tâm văn hóa Ấn Độ và Đông Nam Á trong những thế kỷ đầu Công nguyên.
Giá trị độc đáo: Với kích thước lớn, chất liệu gỗ và phong cách tạo hình đặc trưng, Tượng Phật gỗ Giồng Xoài là một tác phẩm tiêu biểu trong hệ thống tượng Phật thuộc Văn hóa Óc Eo. Hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia ngày 15/01/2020.
Tượng Phật gỗ Giồng Xoài là một tác phẩm điêu khắc Phật giáo đặc sắc của Văn hóa Óc Eo. Pho tượng không chỉ thể hiện trình độ chế tác gỗ của cư dân Nam Bộ khoảng thế kỷ IV – VI mà còn phản ánh rõ quá trình tiếp nhận, biến đổi và bản địa hóa nghệ thuật Phật giáo trong không gian văn hóa Óc Eo.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
