Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đá sa thạch
Kích thước: Chiều cao khoảng 0,75 – 0,95 m; bề ngang khoảng 0,25 – 0,35 m
Loại hình: Tượng điêu khắc lăng mộ
Nơi phát hiện: Khu di tích lăng mộ đá Đa Bút, làng Đa Bút, xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý di tích lăng Đa Bút quản lý bảo tồn tại chỗ
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng phỗng hầu bằng đá nguyên khối đứng túc trực trang nghiêm tại khu vực tiền tế/sân chầu của quần thể lăng mộ đá Đa Bút. Nằm trên vùng đất cổ Vĩnh Lộc giàu trầm tích văn hóa của xứ Thanh, pho tượng phỗng đá cùng hệ thống tượng quan văn, quan võ, voi, ngựa và hương án đá tạo nên một không gian tưởng niệm bề thế, mẫu mực của tầng lớp quý tộc, đại thần thời Lê Trung Hưng.
Về tư thế và tạo hình, tượng phỗng được tạc ở thế đứng thẳng hoặc hơi khom mình cung kính, hai tay nâng khay lễ vật, đĩa đèn hoặc đan chắp trước ngực theo quy cách thị giả tận tụy phụng sự chủ nhân. Thân tượng khoác trang phục giản dị của người hầu cận cổ truyền: áo cộc hoặc vạt áo vắt chéo bó sát thân, thắt dải lưng vải buông rủ phía trước, đi hài mỏng đứng vững chãi trên bệ đá vuông; từng nếp gấp y phục được nghệ nhân dân gian đục gọt dứt khoát, thanh thoát, làm nổi bật cấu trúc cơ thể cân đối và sống động.
Diện mạo của pho tượng toát lên nét ngây thơ, thuần hậu, trung thực và đầy cảm xúc: khuôn mặt tròn trĩnh đôn hậu, mắt híp mở hé cười, khóe miệng tươi tắn phảng phất nét hóm hỉnh dân gian, mái tóc thường được tạo hình búi tó hai quả đào (hoặc cạo trọc để chỏm) đặc trưng của đứa trẻ hầu cận. Trải qua hàng trăm năm phơi mình giữa mưa nắng bãi bồi, khối đá xanh tuy có chỗ mòn mờ rêu phủ nhưng thần thái hiền hòa, cung cúc tận tụy của bức tượng phỗng vẫn vẹn nguyên, xóa tan không khí ảm đạm chốn mộ phần.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc nhân thể gốc phản ánh sinh động thiết chế tang ma, tầng lớp tôi tớ phục dịch và đời sống sinh hoạt của giới quý tộc quan lại thời Lê Trung Hưng; cung cấp tư liệu vật chất chân thực về trang phục, kiểu tóc và thân phận của tầng lớp thị đồng trong xã hội Đại Việt thế kỷ XVII – XVIII.
Giá trị văn hóa: Thể hiện sâu sắc quan niệm “sự tử như sự sinh” và tư tưởng hiếu nghĩa, kính ngưỡng tiền nhân của người Việt; hình tượng phỗng đá không chỉ đóng vai trò người hầu dâng đèn nhang nơi cõi âm mà còn là cầu nối tâm linh mang lại sinh khí ấm áp, gần gũi cho chốn an nghỉ vĩnh hằng.
Giá trị nghệ thuật: Tiêu biểu cho phong cách điêu khắc đá dân gian thời Hậu Lê; sự kết hợp tài tình giữa ngôn ngữ tạo khối cô đọng, mộc mạc với khả năng lột tả biểu cảm tâm lý hóm hỉnh, hồn nhiên, tạo nên một tác phẩm nghệ thuật giàu tính nhân văn và thoát khỏi tính quy phạm khô cứng của điêu khắc cung đình.
Giá trị độc đáo: Mẫu tượng phỗng hầu bằng đá sa thạch/đá xanh nguyên bản hiếm hoi của vùng di sản Vĩnh Lộc còn lưu giữ tại thực địa lăng tẩm; hiện vật mang giá trị nghiên cứu điển hình về nhân chủng học, mỹ thuật tạo hình dân gian và là đối tượng quan trọng phục vụ công tác khảo sát, số hóa 3D bảo tồn di sản văn hóa xứ Thanh.
Nguồn ảnh: VR3D
