Tên khác: Tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn
Niên đại: Thế kỷ XVI
Chất liệu: Gỗ phủ sơn
Kích thước: Cao 315 cm
Trọng lượng: Khoảng 3 tấn
Số lượng: 01
Số đăng ký: ĐK/a2 – 36
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Nguồn gốc: Sưu tầm tại chùa Hội Hạ, xã Hợp Thịnh, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc
Giới thiệu hiện vật
Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay chùa Hội Hạ, còn gọi là Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, là một tác phẩm điêu khắc Phật giáo đặc sắc có niên đại thế kỷ XVI. Pho tượng được tạc bằng gỗ phủ sơn, cao hơn 3 m và có trọng lượng khoảng 3 tấn, gồm hình tượng Quan Âm ngự trên đài sen, hệ thống 42 cánh tay cùng nhiều nhân vật và linh vật phụ trợ, phía dưới là bệ lục giác được chạm khắc dày đặc các hình tượng Phật giáo và hoa văn truyền thống.
Quan Âm được thể hiện trong tư thế ngồi thiền, khuôn mặt thanh thản, từ bi và mang nhiều nét gần gũi với diện mạo người Việt. Tượng có 42 cánh tay, trong đó một đôi chắp trước ngực kết thế Liên hoa hợp chưởng, một đôi đặt trong lòng theo thế Thiền định; các cánh tay còn lại tỏa đều sang hai phía, thể hiện nhiều thủ ấn và cầm các bảo pháp khác nhau. Cách bố trí này tạo nên một bố cục vừa cân xứng, vừa có nhịp điệu, làm nổi bật ý niệm về khả năng cứu độ rộng khắp của Bồ tát Quan Âm.
Phía dưới tượng là đài sen gồm ba lớp cánh sen tròn đầy. Trên đầu các cánh sen có những đường chỉ xoắn dạng tay mướp, một đặc điểm trang trí tiêu biểu của nghệ thuật thế kỷ XVI. Hai bên đài sen còn có tượng Kim Đồng và Ngọc Nữ ngồi trên những tòa sen nhỏ mọc lên từ phần bệ. Đây là chi tiết rất đáng chú ý, tạo nên nét riêng của pho tượng Hội Hạ so với nhiều tượng Quan Âm cùng loại.
Toàn bộ tượng được đặt trên một hệ thống bệ lục giác có cấu trúc và nội dung trang trí rất phong phú. Chính giữa bệ là hình quỷ Ô Ba Na Đà nhô lên, hai tay nâng đỡ đài sen; xung quanh còn có đầu rồng và nhiều hình tượng liên quan đến truyền thuyết Quan Âm Nam Hải. Sáu góc bệ xuất hiện sáu hình chim thần Garuda, trong khi các mặt bệ được chạm rồng mây, rồng dạng kỷ hà, cá hóa rồng, hoa sen, hoa cúc, lá đề và nhiều mô típ khác. Sự kết hợp này khiến phần bệ không chỉ làm nhiệm vụ nâng đỡ tượng mà còn trở thành một không gian biểu tượng độc lập, thể hiện thế giới quan Phật giáo bằng ngôn ngữ điêu khắc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại thế kỷ XVI, là một tác phẩm nguyên gốc quan trọng trong quá trình phát triển của điêu khắc Phật giáo Việt Nam.
Giá trị nghệ thuật: Cấu trúc tượng lớn, 42 cánh tay, đài sen nhiều lớp cùng hệ thống Kim Đồng, Ngọc Nữ và bệ chạm phong phú tạo nên một bố cục phức tạp nhưng hài hòa.
Giá trị biểu tượng: Các hình tượng Quan Âm, quỷ đội đài, Garuda, rồng, cá hóa rồng, hoa sen và nhiều mô típ khác tạo nên một hệ thống biểu tượng phong phú về thế giới quan Phật giáo.
Giá trị kỹ thuật: Việc tạo dựng một pho tượng gỗ cao hơn 3 m với nhiều bộ phận phức tạp, đồng thời xử lý hàng loạt chi tiết chạm khắc tinh tế, cho thấy trình độ cao của nghệ nhân thế kỷ XVI.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Quan Âm nhiều tay thể hiện lý tưởng từ bi và cứu độ, đồng thời phản ánh quá trình tiếp nhận và bản địa hóa Phật giáo trong đời sống tín ngưỡng Việt Nam.
Với quy mô lớn, cấu trúc phức tạp và hệ thống biểu tượng đặc sắc, Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay chùa Hội Hạ là một tác phẩm tiêu biểu của điêu khắc Phật giáo Việt Nam thế kỷ XVI. Giá trị của pho tượng không chỉ nằm ở hình tượng Quan Âm 42 tay mà còn ở toàn bộ hệ thống bệ, linh vật và nhân vật phụ trợ, qua đó thể hiện một thế giới Phật giáo phong phú bằng ngôn ngữ tạo hình Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
