Tên hiện vật: Tượng Rồng Tháp Mẫm
Niên đại: Thế kỷ XII – XV, phong cách Tháp Mẫm (Bình Định)
Chất liệu: Đá sa thạch
Số lượng: 1 tượng
Loại hình: Điêu khắc tượng tròn
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, theo Quyết định số 1712/QĐ-TTg ngày 31/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ.
Giới thiệu bảo vật
Tượng Rồng Tháp Mẫm được phát hiện năm 1934 tại phế tích Tháp Mẫm, thuộc khu vực thành Đồ Bàn xưa, nay thuộc tỉnh Bình Định. Sau cuộc khai quật khảo cổ học do các nhà khoa học Pháp tiến hành vào tháng 3 và tháng 4/1934, hiện vật được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng năm 1935, mang số hiệu BTC 222.
Tượng được chế tác từ đá sa thạch, cao 158 cm, dài 158 cm và rộng 61 cm. Rồng được thể hiện trong tư thế nằm chầu, hai chân trước hướng về phía trước, hai chân sau đưa ngược ra sau, tạo dáng độc đáo và sinh động. Hình tượng rồng là sự kết hợp đặc trưng của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa: đầu mang dáng dấp thủy quái Makara, thân và chân gợi hình sư tử, phần đuôi liên tưởng đến cá sấu hoặc rắn Naga. Miệng rồng há rộng, ngậm một viên ngọc; chiếc vòng lục lạc đeo ở cổ góp phần làm tăng vẻ sinh động cho tác phẩm.
Tượng Rồng Tháp Mẫm là tác phẩm tiêu biểu của phong cách Tháp Mẫm, còn gọi là phong cách Bình Định, phát triển trong khoảng thế kỷ XII – XV. Tác phẩm phản ánh đặc trưng tạo hình và kỹ thuật chạm khắc đá của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa trong giai đoạn Vijaya là trung tâm chính trị, văn hóa quan trọng của vương quốc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Tượng là tư liệu quý góp phần tìm hiểu lịch sử nghệ thuật, văn hóa và tôn giáo Chăm Pa, đặc biệt trong giai đoạn vương quốc đặt trung tâm tại Vijaya, vùng Bình Định ngày nay.
Giá trị nghệ thuật: Tác phẩm nổi bật với kích thước lớn, bố cục độc đáo, đường nét chạm khắc cầu kỳ và sự kết hợp hình tượng nhiều loài vật linh. Tư thế nằm chầu cùng các chi tiết như vòng lục lạc và viên ngọc thể hiện khả năng sáng tạo, trình độ kỹ thuật và óc thẩm mỹ của nghệ nhân Chăm Pa.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Hình tượng rồng thể hiện quan niệm về linh vật trong nghệ thuật phương Đông, đồng thời phản ánh đặc trưng dung hợp hình tượng của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa thông qua các yếu tố Makara, sư tử và Naga.
Giá trị giao lưu văn hóa: Chi tiết rồng ngậm viên ngọc được nhận định có những nét tương đồng với nghệ thuật rồng thời Lý – Trần ở Đại Việt, gợi mở về sự giao lưu và ảnh hưởng nghệ thuật giữa các nền văn hóa trong khu vực.
