Tên gọi khác: Siva Panchanana – Shiva năm mặt
Số đăng ký: BTBL 935/KL-410
Niên đại: Khoảng thế kỷ XII–XIII
Giai đoạn: Hậu Óc Eo
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao khoảng 32,3 cm; rộng khoảng 5 cm
Trọng lượng: Khoảng 2,7 kg
Nơi phát hiện: Khu di tích Vĩnh Hưng, xã Vĩnh Hưng A, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu
Thời gian phát hiện: Trong đợt khai quật khảo cổ năm 2002
Vị trí phát hiện: Bồn chứa nước thiêng phía Bắc tháp Vĩnh Hưng
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, công nhận năm 2015.
Giới thiệu hiện vật
Tượng thần Sadashiva là một tác phẩm điêu khắc đồng đặc biệt được phát hiện trong cuộc khai quật khảo cổ tại tháp Vĩnh Hưng năm 2002. Tượng được tìm thấy trong một bồn chứa nước thiêng ở phía Bắc tháp, cùng khu vực phát hiện nhiều hiện vật tôn giáo quan trọng khác. Với niên đại khoảng thế kỷ XII–XIII, pho tượng là nguồn tư liệu quý để nghiên cứu đời sống tín ngưỡng của cư dân vùng Nam Bộ trong giai đoạn hậu Óc Eo.
Tượng được đúc bằng đồng theo tư thế đứng, có 10 tay và hình thức Shiva năm mặt, vì vậy còn được gọi là Siva Panchanana. Hình tượng nhiều đầu, nhiều tay không nhằm mô tả một cơ thể theo nghĩa thông thường mà thể hiện quyền năng siêu việt và sự hiện diện của thần Shiva trên nhiều phương diện. Trong truyền thống Shiva giáo, Sadashiva là một hình thái cao của Shiva, thường được thể hiện với năm diện và mười tay, biểu thị nhiều phương diện quyền năng của vị thần.
Quan sát hình thức hiện còn cho thấy phần thân được tạo hình tương đối chắc khỏe, eo thắt, thân trên để trần, phía dưới mặc trang phục có nhiều dải trang trí. Vùng cổ và ngực mang hệ thống trang sức nổi, trong khi các cánh tay được bố trí tỏa sang hai phía tạo nên một hình thức tạo hình phức tạp. Một số bộ phận tay và chi tiết của tượng hiện đã mất hoặc hư hại, nhưng cấu trúc cơ bản của pho tượng vẫn cho phép nhận diện rõ hình tượng Sadashiva.
Điểm đáng chú ý là với kích thước chỉ khoảng 32,3 cm nhưng pho tượng phải giải quyết đồng thời nhiều bộ phận nhô ra khỏi thân như nhiều khuôn mặt và mười cánh tay. Điều này đòi hỏi nghệ nhân phải tính toán kỹ cấu trúc khuôn đúc, tỷ lệ và sự cân bằng của toàn bộ tác phẩm.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị khảo cổ: Pho tượng có địa điểm và bối cảnh phát hiện rõ ràng, được tìm thấy trong bồn chứa nước thiêng phía Bắc tháp Vĩnh Hưng trong cuộc khai quật năm 2002.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Sadashiva năm mặt, mười tay là tư liệu đặc biệt về sự hiện diện và phát triển của Shiva giáo tại vùng Nam Bộ trong giai đoạn hậu Óc Eo.
Giá trị nghệ thuật: Cách tổ chức nhiều khuôn mặt, cánh tay, trang sức và trang phục trên một pho tượng đồng có kích thước tương đối nhỏ cho thấy khả năng tạo hình phức tạp của nghệ nhân.
Giá trị kỹ thuật: Tượng góp phần phản ánh trình độ đúc đồng phát triển của cư dân cổ tại khu vực Vĩnh Hưng. Bộ sưu tập tượng đồng phát hiện năm 2002 tại đây được Cục Di sản đánh giá là một trong những tập hợp tượng đồng đặc biệt đáng chú ý của khảo cổ học Nam Bộ.
Giá trị lịch sử: Niên đại thế kỷ XII–XIII của tượng cho thấy các truyền thống tôn giáo có nguồn gốc từ văn hóa Óc Eo vẫn tiếp tục tồn tại và biến đổi trong nhiều thế kỷ sau thời kỳ phát triển chính của Óc Eo.
Giá trị độc đáo: Theo hồ sơ Cục Di sản văn hóa, đây là pho tượng Sadashiva đầu tiên được phát hiện trong các di tích khảo cổ ở Nam Bộ, khiến hiện vật có vị trí đặc biệt trong nghiên cứu nghệ thuật và tôn giáo khu vực.
Với hình thức Shiva năm mặt, mười tay, chất liệu đồng và bối cảnh phát hiện trong một công trình nghi lễ tại Vĩnh Hưng, Tượng thần Sadashiva là một hiện vật đặc biệt của nghệ thuật tôn giáo Nam Bộ khoảng thế kỷ XII–XIII. Pho tượng vừa phản ánh sự tiếp nối của truyền thống Shiva giáo sau thời kỳ Óc Eo, vừa cho thấy trình độ cao của nghệ thuật đúc tượng và sự giao lưu lâu dài giữa văn hóa bản địa với các truyền thống tôn giáo từ Ấn Độ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
