Niên đại: Khoảng thế kỷ VI – VII, Văn hóa Óc Eo
Phong cách nghệ thuật: Phnom Da – Angkor Borei
Chất liệu: Đá sa thạch
Loại hình: Tượng thần Vishnu đứng
Nơi phát hiện: Lòng sông Đồng Nai, khu vực Bình Hòa – Hóa An, Biên Hòa
Thời gian phát hiện: Cuối năm 1976 và tháng 02/1977
Thời gian tiếp nhận bảo tàng: Tháng 04/1977
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Đồng Nai
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 25/12/2021.
Giới thiệu bảo vật
Tượng thần Vishnu Bình Hòa là một tác phẩm điêu khắc đá thuộc Văn hóa Óc Eo, có niên đại khoảng thế kỷ VI – VII. Tượng được phát hiện dưới lòng sông Đồng Nai tại khu vực Bình Hòa – Hóa An. Cuối năm 1976, phần bệ cùng hai bàn chân được đưa lên trong quá trình khai thác cát; tháng 02/1977, phần thân tượng tiếp tục được phát hiện tại cùng khu vực và ghép khớp với phần bệ. Tháng 04/1977, hiện vật được chuyển về Bảo tàng Đồng Nai để bảo quản. Đây là pho tượng Vishnu bằng sa thạch có kích thước lớn, được thể hiện theo dạng tượng tròn đứng thẳng trên bệ hình chữ nhật, mang nhiều đặc điểm của phong cách nghệ thuật Phnom Da – Angkor Borei.
Tượng thể hiện thần Vishnu trong tư thế đứng thẳng, hai bàn chân đặt cân đối trên một bệ đá hình chữ nhật. Dưới bệ có phần chốt nhọn dùng để cắm sâu vào kết cấu kiến trúc hoặc bệ thờ, giúp cố định pho tượng. Đầu thần đội mũ trụ, thân trên để trần. Phần thân được tạo hình thon, mềm mại, cơ bắp không nhấn quá mạnh, tạo cảm giác thanh thoát. Thân dưới mặc sampot dài đến đầu gối, phần eo thắt đai và tạo nút buộc ở phía trước. Tượng nguyên có bốn tay, đặc trưng của thần Vishnu, nhưng cả bốn cánh tay hiện đều đã bị gãy. Trong hệ thống tạo hình Vishnu, các tay thường cầm những vật biểu trưng như vỏ ốc, bánh xe, chùy hoặc quả cầu. Ở hai bên pho tượng từng có các bộ phận chống đỡ dạng trụ. Một số trụ vừa mang chức năng kỹ thuật nâng đỡ những cánh tay vươn ra ngoài, vừa có thể được tạo thành các vật biểu trưng của thần. Cách xử lý này giúp giảm hệ thống giá đỡ phía sau và làm nổi bật tính chất tượng tròn độc lập của tác phẩm. Tổng thể pho tượng có tỷ lệ cân đối, hình khối rõ nhưng không nặng nề. Dáng đứng thẳng, thân hình mảnh và cách xử lý sampot thể hiện khá rõ đặc điểm của nghệ thuật Phnom Da – Angkor Borei trong khu vực hạ lưu sông Mekong vào khoảng thế kỷ VI – VII.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Tượng có niên đại khoảng thế kỷ VI – VII, là tư liệu quan trọng về sự phát triển của Văn hóa Óc Eo và đời sống tôn giáo tại vùng Đồng Nai trong những thế kỷ đầu Công nguyên.
Giá trị nghệ thuật: Dáng tượng đứng cao, thân hình thanh thoát, tạo hình tròn độc lập và cách xử lý trang phục mang những đặc điểm nổi bật của phong cách Phnom Da – Angkor Borei.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Vishnu phản ánh sự hiện diện và vai trò của Vishnu giáo trong hệ thống tín ngưỡng Hindu giáo của cư dân Nam Bộ cổ.
Giá trị kỹ thuật: Việc chế tác một pho tượng sa thạch kích thước lớn, kết hợp hệ thống chốt bệ và các trụ đỡ nhằm giải phóng hình khối cho tượng cho thấy trình độ điêu khắc đá phát triển cao.
Giá trị giao lưu văn hóa: Những nét gần gũi với nghệ thuật Phnom Da – Angkor Borei cho thấy quá trình giao lưu mạnh mẽ về tôn giáo và nghệ thuật giữa Nam Bộ Việt Nam với các trung tâm văn hóa trong khu vực hạ lưu Mekong.
Giá trị độc bản: Tượng thần Vishnu Bình Hòa là tác phẩm sa thạch đặc biệt hiếm, có hình thức tượng đứng và giải pháp tạo tượng tròn nổi bật trong hệ thống điêu khắc Óc Eo hiện biết. Ngày 25/12/2021, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Tượng thần Vishnu Bình Hòa là một tác phẩm điêu khắc tôn giáo tiêu biểu của Văn hóa Óc Eo thế kỷ VI – VII. Hình thức tượng tròn, phong cách Phnom Da – Angkor Borei và nguồn gốc phát hiện tại vùng Đồng Nai giúp bảo vật trở thành tư liệu quan trọng về nghệ thuật, Hindu giáo và sự giao lưu văn hóa ở Nam Bộ cổ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
