Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đá sa thạch chạm đục nguyên khối
Kích thước: Tượng tròn nhân thể kích thước cao khoảng 1,10 – 1,35 m; bề ngang vai khoảng 0,35 – 0,45 m
Loại hình: Tượng Võ sĩ túc vệ
Nơi phát hiện: Quần thể Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội
Đơn vị lưu giữ: Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng võ sĩ túc vệ bằng đá nguyên khối cổ kính, hiện diện trong không gian quần thể di tích trường đại học đầu tiên của Đại Việt – Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Cùng với hệ thống bia Tiến sĩ trứ danh và các cấu kiện kiến trúc cổ, pho tượng võ sĩ là minh chứng vật chất hiếm hoi bằng tượng tròn phản ánh diện mạo tầng lớp thị vệ túc trực, bảo vệ chốn tôn nghiêm nơi Nho học và lễ nhạc cung đình ngự trị.
Tượng được tạc ở tư thế đứng thẳng trang nghiêm, hai bàn tay nắm chặt đốc kiếm hoặc vũ khí phòng vệ hướng thẳng trước bụng theo đúng tư thế trực nhật, hộ vệ nghiêm cẩn. Võ phục được khắc họa theo quy chế thị vệ thời Lê: thân khoác áo giáp/chiến bào bó gọn gàng, thắt lưng đai bản lớn mực thước thắt nút phía trước, ngực chạm gờ hộ tâm phiến tinh giản, đầu đội mũ võ trang hoặc khăn xếp túc vệ ôm sát gáy, chân đi hài/ủng mũi thấp vững chãi trên bệ đá vuông.
Diện mạo tượng mang phong cách tạo hình chuyển dịch giữa tính quy phạm ước lệ cung đình thời Lê Sơ và nét tả thực mộc mạc thời Lê Trung Hưng: gương mặt tròn đẫy đà, mắt mở to cương nghị nhìn thẳng, sống mũi thẳng bè, bờ môi mím chặt thể hiện thần thái tập trung, trung trực và mẫn cán của người lính cận vệ cấm thành. Kỹ thuật đục gọt trên đá xanh tuy không quá cầu kỳ rườm rà nhưng các nhát đục khúc chiết, khối hình học săn chắc và tỷ lệ nhân trắc học cân đối đã truyền tải trọn vẹn khí phách can trường của một võ nhân Đại Việt xưa.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc nhân thể gốc quý hiếm phản ánh thiết chế quân vụ, trang phục thị vệ và quy thức bảo vệ các không gian tế tự, giáo dục trọng yếu của kinh thành Thăng Long thời Lê; là tư liệu lịch sử xác thực nghiên cứu về quân chế và võ phục cổ truyền Việt Nam.
Giá trị văn hóa: Thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa “Văn” và “Võ” trong cấu trúc xã hội phong kiến; sự hiện diện của tượng võ sĩ tại chốn tôn vinh Nho học khẳng định tư tưởng thượng tôn trật tự, kỷ cương và sự bảo hộ bền vững của vương triều đối với sự nghiệp đào tạo hiền tài đất nước.
Giá trị nghệ thuật: Tiêu biểu cho phong cách điêu khắc đá thời Lê với lối tạo khối đanh chắc, hình khối tĩnh tại và cô đọng; người nghệ nhân xưa không chú trọng phô diễn hoa văn tinh xảo mà tập trung khắc họa tính kỷ luật, sự điềm tĩnh và cốt cách trung dũng thông qua ngôn ngữ điêu khắc cô đọng.
Giá trị độc đáo: Nằm trong số lượng tượng tròn điêu khắc đá thời Lê còn lưu giữ tại trung tâm Thăng Long – Hà Nội; hiện vật mang giá trị đặc biệt đối với công tác nghiên cứu nhân chủng học, phục dựng quân phục cổ truyền và số hóa 3D phục vụ trưng bày trực tuyến tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Nguồn ảnh: VR3D
