Niên đại: Thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đá xanh nguyên khối
Kích thước: Chiều cao khoảng 1,3 – 1,5 m (kích thước tương đương tầm vóc thực tế của tượng lính chầu lăng mộ phong kiến)
Loại hình: Tượng võ sĩ (binh lính thị vệ canh giữ lăng tẩm)
Nơi phát hiện: Khu di tích Lăng Đa Bút, thôn Đa Bút, xã Vĩnh Tân (nay thuộc xã Minh Tân), huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Lăng Đa Bút, huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa (Dữ liệu quét 3D lưu giữ tại Hệ thống Bảo tàng và Di sản văn hóa trực tuyến VR3D)
Điểm đặc biệt giá trị của pho tượng nằm ở việc khắc họa rất cụ thể và chân xác bộ quân phục của người lính thời Lê – Trịnh: đầu đội mũ chiến (mũ đâu mâu dáng ôm sát trán và tai, đỉnh mũ nhô nhẹ); thân khoác nhung phục quân sự có thắt bao lưng to bản giữ chặt nếp áo; ống tay áo may gọn gàng phục vụ thao tác chiến đấu; phần thân dưới mặc quần chẽn kết hợp xà cạp bó chân gọn ghẽ cùng giày/ủng mũi cong chuyên dụng của binh nghiệp.
Khuôn mặt người lính được tạo hình mộc mạc, toát lên nét quắc thước, kỷ luật và trung can với ánh mắt nhìn thẳng trang nghiêm, sống mũi thon và gò má đầy đặn. Kỹ nghệ tạc đá thời kỳ này chú trọng tính đanh chắc của khối hình kết hợp lối chạm nông nhưng dứt khoát, lột tả rành mạch từng đường viền khuy áo, nếp gấp vải và cấu trúc giáp phục bảo vệ thân thể.
Hiện vật đã được nền tảng công nghệ số hóa di sản VR3D quét laser và dựng mô hình 3D đa chiều hoàn chỉnh, giúp bảo tồn vĩnh viễn cấu trúc thể tích, bề mặt phong hóa của đá và các chi tiết quân phục phục vụ việc tra cứu, trưng bày trực tuyến.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Đồng hành cùng hệ thống di tích lăng mộ quý tộc chúa Trịnh và hoàng thất thời Lê Trung Hưng trên vùng đất cổ Vĩnh Lộc – quê hương phát tích của dòng chúa Trịnh. Bức tượng là tư liệu hiện vật nguyên bản quý hiếm cung cấp cái nhìn chân thực về tổ chức võ bị, cấp bậc binh lính và trang phục thực tế của quân đội Đàng Ngoài (quân Tam phủ / cấm vệ) trong giai đoạn thế kỷ XVII – XVIII.
Giá trị văn hóa: Phản ánh tập tục táng chế và quan niệm “sự tử như sự sinh” của tầng lớp quý tộc phong kiến, nơi các võ sĩ và linh thú được tạc đá đặt ở sân lăng nhằm bảo vệ sự yên nghỉ trường cửu cho người quá cố; đồng thời thể hiện tính kỷ cương, trật tự quân binh và tinh thần thượng võ của cư dân Đại Việt thời kỳ phân tranh.
Giá trị nghệ thuật: Đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc đá dân gian thời Hậu Lê tại xứ Thanh. Khác với tính khoa trương, ước lệ của tượng thờ tôn giáo, nghệ nhân xưa đã sử dụng ngôn ngữ tạo hình tả thực sinh động, xử lý chất liệu đá thô ráp thành những khối hình mềm mại, tỷ lệ giải phẫu cân xứng, làm toát lên thần thái trung thực và trang nghiêm của một người lính thực thụ.
Giá trị độc đáo: Là một trong số rất ít pho tượng đá thể hiện tương đối trọn vẹn và chi tiết quân phục binh lính thời Lê – Trịnh còn tồn tại nguyên vẹn ngoài trời; việc được đưa vào cơ sở dữ liệu số hóa 3D trực tuyến khẳng định giá trị tiên phong của hiện vật trong công tác bảo tồn di sản số, đóng vai trò “vật chuẩn” cho việc phục dựng trang phục, vũ khí và phim ảnh lịch sử quân sự Việt Nam cổ trung đại.
Nguồn ảnh: VR3D
