Niên đại: Năm 1949
Chất liệu: Sắt
Màu sơn: Xanh cỏ úa
Kích thước tổng thể: Dài 5,7 m; rộng 2,2 m; cao 3,1 m
Đầu xe: Dài 2,9 m; rộng 1,95 m; cao 2,1 m
Thùng xe: Dài 2,8 m; rộng 2,05 m; cao 2,06 m
Loại hình: Xe ô tô vận tải quân sự tự lắp ráp
Đơn vị chế tạo: Tổ sửa chữa thuộc Phái đoàn Mậu dịch Thống nhất Quốc phòng
Các bộ phận chính: Động cơ Ford của Mỹ; buồng lái Studebaker của Mỹ; sát-xi Renault của Pháp
Nhiên liệu: Động cơ được cải hoán để sử dụng than trong điều kiện thiếu xăng
Số hiệu: Không có số hiệu
Đơn vị lưu giữ hiện nay: Bảo tàng Hậu cần
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 1821/QĐ-TTg ngày 24/12/2018.
Giới thiệu bảo vật
Xe ô tô “Quốc tế” là một phương tiện vận tải quân sự đặc biệt được cán bộ, chiến sĩ Việt Nam tự lắp ráp vào năm 1949, trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Chiếc xe ra đời khi lực lượng vận tải quân sự còn vô cùng thiếu thốn phương tiện, phụ tùng và nhiên liệu, trở thành dấu tích tiêu biểu cho khả năng tận dụng vật tư, cải tiến kỹ thuật và tự bảo đảm phương tiện vận tải của Quân đội nhân dân Việt Nam trong hoàn cảnh chiến tranh.
Năm 1949, nhu cầu vận chuyển hàng hóa, vũ khí và vật chất phục vụ các đơn vị chiến đấu ngày càng lớn, trong khi số lượng ô tô của quân đội còn rất hạn chế. Ngày 4/8/1949, Phái đoàn Mậu dịch Thống nhất Quốc phòng được thành lập, đảm nhiệm việc tổ chức mua hàng từ các địa phương và vận chuyển lên Liên khu Việt Bắc. Một tổ thợ gồm hơn mười người được hình thành, tiến hành tìm kiếm những bộ phận xe cơ giới còn có thể sử dụng tại Bắc Kạn, phần lớn là vật tư, phụ tùng từ những phương tiện quân Pháp bỏ lại sau Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông năm 1947.
Từ những bộ phận thu gom được, những người thợ đã phân loại, sửa chữa và ghép lại thành một chiếc xe vận tải hoàn chỉnh. Xe sử dụng động cơ của hãng Ford của Mỹ, buồng lái của hãng Studebaker của Mỹ và sát-xi của hãng Renault của Pháp. Chính vì được tạo nên từ những bộ phận có nguồn gốc khác nhau, chiếc xe sau khi hoàn thành được đặt tên là “Quốc tế”.
Trong điều kiện nguồn xăng vô cùng khan hiếm, hệ thống động lực của xe còn được cải hoán để có thể sử dụng than làm nhiên liệu. Việc tận dụng nguồn nhiên liệu có sẵn giúp chiếc xe tiếp tục hoạt động trong điều kiện căn cứ kháng chiến bị bao vây và việc tiếp tế xăng dầu gặp rất nhiều khó khăn.
Đặc điểm cấu tạo
Xe có thân dài 5,7 m, rộng 2,2 m và cao 3,1 m, được sơn màu xanh cỏ úa phù hợp với phương tiện quân sự trong thời chiến. Phần đầu xe dài 2,9 m, rộng 1,95 m, cao 2,1 m; phía sau là thùng xe dài 2,8 m, rộng 2,05 m và cao 2,06 m.
Xe thuộc loại hai cầu, sử dụng động cơ bốn kỳ với sáu xi lanh thẳng đứng bố trí thành một hàng, đặt ở phía trước. Cấu trúc này phù hợp với yêu cầu của một phương tiện vận tải phải hoạt động trên những tuyến đường rừng núi, đường đất và địa hình khó khăn của căn cứ Việt Bắc.
Sát-xi thuộc dạng khung rời, được tạo thành từ những thanh kim loại liên kết theo dạng gần giống một chiếc thang. Thân xe và sát-xi là hai bộ phận riêng biệt; buồng lái, động cơ, hệ thống truyền lực và thùng xe được lắp cố định trên khung sát-xi. Đây là cấu trúc phổ biến của các loại xe tải cùng thời, có ưu điểm về độ bền và thuận lợi cho việc sửa chữa, thay thế từng bộ phận.
Phía sau xe là một thùng vận tải có mui, thuộc kiểu thùng hở thông dụng. Cửa thùng được đặt ở phía sau để thuận tiện cho việc bốc dỡ hàng hóa hoặc đưa người lên xuống. Hệ thống kèo mui được làm từ những thanh thép tròn uốn thành dạng vòm, phía trên có thể phủ bạt để bảo vệ người và hàng hóa trong quá trình di chuyển.
Điểm đặc biệt nhất trong cấu tạo của xe không nằm ở một bộ phận riêng lẻ mà ở khả năng kết hợp các chi tiết vốn thuộc những loại xe khác nhau thành một phương tiện hoàn chỉnh có thể vận hành thực tế. Động cơ, buồng lái, khung gầm và nhiều phụ tùng không được thiết kế ban đầu để hoạt động cùng nhau, vì vậy người thợ phải sửa chữa, điều chỉnh và chế tạo thêm các chi tiết liên kết để toàn bộ hệ thống có thể phối hợp ổn định.
Những hành trình đặc biệt ở Chiến khu Việt Bắc
Xe ô tô “Quốc tế” không chỉ vận chuyển vật chất mà còn gắn với những nhân vật và sự kiện quan trọng của thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.
Chiếc xe đã nhiều lần được sử dụng để đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh đi kiểm tra các đơn vị quân đội và địa phương tại Chiến khu Việt Bắc. Trong thời gian diễn ra Chiến dịch Biên giới năm 1950, xe cũng gắn với những chuyến công tác của Người tại chiến khu.
Năm 1950, chiếc xe còn được sử dụng để đưa Léo Figuères, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Pháp, trong chuyến thăm căn cứ địa Việt Bắc. Một chiếc ô tô được tạo nên từ những bộ phận thu gom giữa chiến khu, vận hành bằng giải pháp kỹ thuật do chính cán bộ Việt Nam cải tiến, đã trở thành hình ảnh trực tiếp thể hiện khả năng tự lực của lực lượng hậu cần và kỹ thuật trong những năm đầu kháng chiến.
Từ một phương tiện được chế tạo để giải quyết nhu cầu vận tải cấp thiết, Xe ô tô “Quốc tế” vì thế còn mang trong mình những dấu tích gắn với hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lực lượng vận tải quân sự và những mối quan hệ quốc tế tại căn cứ địa cách mạng.
Ý nghĩa tên gọi “Quốc tế”
Tên gọi “Quốc tế” bắt nguồn trực tiếp từ cấu tạo đặc biệt của chiếc xe. Các bộ phận chính được thu gom từ nhiều loại phương tiện và nhiều hãng sản xuất khác nhau: động cơ Ford, buồng lái Studebaker và sát-xi Renault.
Những bộ phận vốn không thuộc cùng một mẫu xe đã được những người thợ Việt Nam điều chỉnh để có thể hoạt động trong cùng một hệ thống. Vì vậy, tên gọi “Quốc tế” vừa phản ánh nguồn gốc đa dạng của các linh kiện, vừa trở thành một cách gọi gần gũi dành cho phương tiện đặc biệt này.
Quan trọng hơn, chiếc xe không phải sản phẩm hoàn chỉnh được viện trợ hay nhập khẩu. Giá trị nổi bật của hiện vật nằm ở quá trình tự thu gom, phục hồi, cải tiến và lắp ráp trong hoàn cảnh vật chất, máy móc và nhiên liệu đều thiếu thốn. Chính quá trình ấy khiến Xe ô tô “Quốc tế” trở thành một hiện vật tiêu biểu của kỹ thuật quân sự Việt Nam trong thời kỳ đầu kháng chiến.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Xe ô tô “Quốc tế” ra đời năm 1949, đúng vào thời kỳ lực lượng vận tải cơ giới của Quân đội nhân dân Việt Nam đang trong những bước hình thành đầu tiên. Hiện vật phản ánh trực tiếp điều kiện vật chất thiếu thốn cũng như quá trình xây dựng năng lực hậu cần, vận tải phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Giá trị về lịch sử hậu cần quân đội: Chiếc xe là một trong những phương tiện vận tải cơ giới đặc biệt của lực lượng hậu cần trong giai đoạn đầu. Từ việc vận chuyển vật chất cho các chiến dịch đến phục vụ những chuyến công tác tại Chiến khu Việt Bắc, hiện vật gắn trực tiếp với sự phát triển của ngành vận tải quân sự Việt Nam.
Giá trị kỹ thuật: Việc ghép động cơ Ford, buồng lái Studebaker, sát-xi Renault cùng nhiều chi tiết thu gom khác thành một chiếc xe có thể vận hành ổn định đòi hỏi khả năng sửa chữa, gia công và điều chỉnh kỹ thuật cao. Đây là minh chứng cho năng lực ứng biến của những người thợ quân đội khi chưa có đủ trang thiết bị và dây chuyền chuyên dụng.
Giá trị về sáng tạo: Trong hoàn cảnh thiếu xăng dầu, hệ thống động lực được cải hoán để sử dụng than. Giải pháp này phản ánh tinh thần tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ, giúp phương tiện tiếp tục hoạt động trong điều kiện chiến tranh và hậu cần bị hạn chế.
Giá trị gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh: Xe từng phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những chuyến đi kiểm tra đơn vị quân đội và địa phương tại Chiến khu Việt Bắc. Mối liên hệ trực tiếp với hoạt động của Người làm tăng thêm giá trị lịch sử đặc biệt của hiện vật.
Giá trị đối ngoại: Việc chiếc xe được sử dụng để đưa Léo Figuères trong chuyến thăm căn cứ địa Việt Bắc năm 1950 cho thấy hiện vật còn gắn với hoạt động giao lưu và quan hệ quốc tế của Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến.
Giá trị độc bản: Xe ô tô “Quốc tế” là hiện vật gốc, độc bản, không có số hiệu, được bảo tồn như một chứng tích đặc biệt của những năm đầu hình thành lực lượng vận tải cơ giới quân đội. Ngày 24/12/2018, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 1821/QĐ-TTg.
Từ những động cơ, khung gầm, buồng lái và phụ tùng rời rạc thu gom giữa chiến khu, những người thợ Việt Nam đã tạo nên một chiếc xe vận tải có thể hoạt động trên những cung đường của căn cứ Việt Bắc. Xe ô tô “Quốc tế” vì thế không chỉ là một phương tiện cơ giới ra đời năm 1949 mà còn lưu giữ câu chuyện về một giai đoạn mà mỗi chi tiết máy đều phải được tận dụng, mỗi giải pháp kỹ thuật đều xuất phát từ yêu cầu thực tế của chiến trường. Những chuyến xe vận chuyển vật chất, đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh đi công tác và đón khách quốc tế đã biến chiếc xe tự lắp ráp ấy thành một chứng tích đặc biệt về tinh thần tự lực, khả năng sáng tạo và lịch sử hậu cần của Quân đội nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
