Thời gian tổ chức
Hàng năm, tại dinh Thầy Thím diễn ra hai kỳ lễ chính. Thứ nhất là Lễ tảo mộ Thầy Thím vào ngày mồng 5 tháng Giêng âm lịch. Thứ hai là Lễ giỗ Thầy Thím, được tổ chức từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Chín âm lịch. Trong đó, lễ giỗ được xem là lễ hội chính và thu hút đông đảo người dân cùng du khách thập phương đến tham dự.
Ngày hội chính thức thường diễn ra vào hai ngày 15 và 16 tháng Chín âm lịch. Tuy vậy, từ khoảng nửa tháng trước lễ hội đã có nhiều khách hành hương đến dâng lễ và cầu nguyện, và sau ngày hội vẫn còn đông người tiếp tục về dinh lễ bái.
Đến dịp này, thị xã La Gi trở nên tấp nập và nhộn nhịp khác thường. Người dân từ nhiều tỉnh miền Trung và miền Nam kéo về dự lễ, xa từ Quảng Trị, Thừa Thiên, gần hơn như Ninh Thuận, Phan Thiết, Long Khánh… tạo nên một không khí hành hương rất sôi động.
Địa điểm
Lễ hội được tổ chức tại Dinh Thầy Thím, tọa lạc giữa khu rừng dầu Bàu Cái, thuộc thôn Tam Tân, xã Tân Tiến, thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận.
Quần thể di tích dinh Thầy Thím gồm hai khu vực chính: khu dinh thờ Thầy Thím tại rừng Bàu Cái và khu mộ Thầy Thím ở rừng Bàu Thông, cách dinh khoảng 3 km về phía tây. Khu mộ gồm mộ Thầy, mộ Thím, mộ đôi Bạch Hổ và điện thờ Thầy Thím.
Dinh Thầy là một ngôi đền gồm ba tòa nhà được xây dựng theo lối kiến trúc cổ truyền. Công trình mang vẻ trang nghiêm, cổ kính và ẩn mình dưới những tán cây cổ thụ. Không gian xung quanh yên tĩnh, tạo cảm giác linh thiêng cho những người đến lễ bái.
Ban đầu, dinh được dựng rất đơn sơ bằng tranh lá. Về sau, nhờ sự đóng góp công sức của người dân và khách thập phương, công trình dần được tu sửa, tôn tạo khang trang và bề thế hơn. Căn cứ vào dòng chữ Hán – Nôm khắc trên thanh xà ở chính điện “Kỷ Mão niên thập nhị nguyệt nhị thập ngũ nhật cấu tạo”, có thể xác định một lần trùng tu lớn của dinh diễn ra vào ngày 25 tháng 12 năm 1879, dưới thời vua Tự Đức.
Lịch sử
Theo truyền thuyết dân gian, Thầy và Thím là hai vợ chồng đạo sĩ có tài năng và đức độ, giàu lòng nhân ái, thường giúp đỡ người nghèo và chữa bệnh cho dân.
Một số tài liệu cho biết Thầy sinh vào thời Nguyễn Phúc Ánh (sau là vua Gia Long), tại làng La Qua, phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Thím sinh tại làng Yến Nê cùng tỉnh. Thuở nhỏ, Thầy từng chăm chỉ học hành, nhưng đường khoa cử không thuận lợi, nhiều lần thi cử vẫn không đỗ. Buồn vì công danh lận đận, Thầy rời bỏ con đường khoa bảng, chuyên tâm học đạo để giúp đời.
Trong thời gian sống tại Quảng Nam, Thầy dùng kiến thức của mình để cứu giúp dân chúng bằng cách chữa bệnh và khuyên dạy mọi người sống theo lễ nghĩa. Tuy nhiên, sau đó xảy ra một biến cố khiến Thầy bị triều đình kết tội phải chịu Tam ban triều điển dưới thời vua Tự Đức.
Theo truyền thuyết, trước sự chứng kiến của dân làng và quan quân, Thầy và Thím đã dùng lụa điều hóa thành rồng đỏ bay về phương Nam để lánh nạn. Khi bay đến vùng Tam Tân (nay thuộc thị xã La Gi), thấy phong cảnh đẹp và thuận lợi, hai người quyết định dừng lại sinh sống.
Tại đây, Thầy và Thím tiếp tục giúp đỡ dân chúng, chữa bệnh, phát thuốc, cứu trợ lương thực khi mất mùa và khuyên người dân làm điều thiện, tránh điều ác. Nhờ công lao ấy, họ được người dân hết sức kính trọng.
Để tránh sự chú ý của triều đình, hai người sau đó vào rừng sống ẩn dật trong một túp lều tranh. Theo lời kể dân gian, Thầy có khả năng cảm hóa muông thú, khiến các loài thú rừng thường đến chầu quanh nơi ở.
Khi Thầy và Thím qua đời trong túp lều giữa rừng, người dân kéo đến lo việc mai táng. Truyền thuyết kể rằng khi mọi người đến nơi đã thấy voi và nhiều loài thú đứng chầu xung quanh, tỏ vẻ buồn bã. Hai cỗ áo quan cũng đã được chuẩn bị sẵn một cách kỳ lạ.
Dân làng sau đó đem chôn cất Thầy và Thím tại Bàn Thông. Từ đó, mỗi năm người dân tổ chức hai lần tưởng niệm: ngày mồng 5 tháng Giêng để tảo mộ và ngày 15 tháng Chín để làm giỗ.
Thương nhớ công đức của hai người, dân làng Tam Tân đã cùng nhau dựng dinh thờ. Theo truyền tụng, sau khi mất, Thầy vẫn thường hiển linh phù hộ cho dân làng được bình an và làm ăn thuận lợi.
Về sau, nghe tin đồn về sự việc, vua Tự Đức đã cử sứ thần vào tận Tam Tân để tìm hiểu. Sau khi biết rõ câu chuyện, nhà vua cảm phục đức hạnh của vợ chồng Thầy, nên xóa bỏ án cũ và ban sắc phong cho Thầy là Chí Đức Tiên Sinh, còn Thím được phong là Chí Đức Nương Nương.
Phần lễ
Trước khi lễ hội diễn ra, Ban Quản lý di tích họp bàn kế hoạch tổ chức, huy động nguồn lực từ cộng đồng và bầu chọn Ban Tế tự để thực hiện các nghi lễ. Người dân địa phương cũng cùng nhau quét dọn, trang hoàng dinh và khu mộ, chuẩn bị lễ vật và treo các loại cờ lễ trong khuôn viên.
Theo truyền thống, Ban Tế tự gồm những người được dân làng lựa chọn, có uy tín, đạo đức tốt, gia đình hòa thuận và am hiểu các nghi lễ tín ngưỡng.
Các lễ vật dâng cúng thường là sản vật nông nghiệp của địa phương, trong đó có một con heo toàn sắc dùng để dâng tế thần linh.
Các nghi lễ chính trong lễ hội gồm:
- Nghi lễ Nghinh Thần (ngày 14 tháng Chín âm lịch): đoàn rước xuất phát từ dinh đến mộ Thầy Thím để thỉnh thần về dinh an vị. Đoàn rước gồm xe hoa, cờ lễ, kiệu sắc phong, trống chiêng, nhạc lễ, đội lân sư rồng cùng đông đảo người dân và du khách.
- Nghi lễ Nhập điện an vị: sau khi rước thần về dinh, Ban Tế tự tiến hành nghi thức an vị bát nhang và sắc phong tại chính điện.
- Nghi lễ Dâng cộ bánh (sáng ngày 15): bảy chi hội của Hội Tam Quý địa phương chuẩn bị bảy cộ bánh hình tháp nhiều tầng để dâng lên Thầy Thím. Sau nghi lễ, bánh được phát cho người dân và du khách như lộc của Thầy Thím.
- Nghi lễ Cúng Ngọ: tiến hành với lễ vật chay tại chính điện và gian thờ Tiền hiền.
- Nghi lễ Thỉnh sanh (sáng ngày 16): nghi lễ hiến tế heo toàn sắc còn sống nhằm tạ ơn thần linh và cầu mong sự che chở cho dân làng.
- Nghi lễ Tế Tiền hiền: dâng lễ tưởng nhớ các bậc tiền nhân đã có công khai phá và lập làng.
- Nghi lễ Chánh tế Thần: nghi lễ quan trọng nhất của lễ hội, diễn ra tại chính điện và nhà Võ ca.
Trong suốt các nghi lễ, người dân và khách hành hương đều đến dâng hương, cầu nguyện và xin xăm.
Phần hội
Bên cạnh các nghi lễ trang nghiêm, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò diễn dân gian sôi nổi.
Các hoạt động tiêu biểu gồm: thi đấu cờ người, thi làm bánh, đan lưới, khiêng thúng ra khơi, gánh cá, kéo co, việt dã, bóng chuyền bãi biển, biểu diễn lân – sư – rồng, triển lãm mô hình sự tích Thầy Thím, trình diễn trống hội và các chương trình nghệ thuật dân tộc.
Những hoạt động này góp phần tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng và làm phong phú thêm đời sống văn hóa của người dân địa phương.
Xếp hạng
Với những giá trị văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc, Lễ hội dinh Thầy Thím đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 62/QĐ-BVHTTDL ngày 12/01/2022.
Tài liệu tham khảo
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Dương Anh, Lễ hội dinh Thầy Thím, Cục di sản.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Time of the Festival
Every year, two major ceremonies are held at Dinh Thay Thim. The first is the Tao Mo ceremony honoring Thay and Thim, held on the 5th day of the first lunar month. The second is the death anniversary ceremony of Thay and Thim, celebrated from the 14th to the 16th day of the ninth lunar month. Among these, the death anniversary festival is considered the principal celebration and attracts a large number of local residents and pilgrims from many regions.
The main festival days usually fall on the 15th and 16th days of the ninth lunar month. However, from about half a month before the festival, many pilgrims already arrive to offer incense and prayers, and even after the main days the number of visitors coming to the shrine remains considerable.
During this period, the town of La Gi becomes unusually lively and bustling. People from many provinces of central and southern Vietnam travel to attend the festival, from distant places such as Quang Tri and Thua Thien, as well as nearer localities including Ninh Thuan, Phan Thiet, and Long Khanh, creating a vibrant atmosphere of pilgrimage.
Location
The festival takes place at Dinh Thay Thim, located within the Bau Cai oil-forest, in Tam Tan hamlet, Tan Tien commune, La Gi town, Binh Thuan province.
The historical complex of Dinh Thay Thim consists of two main areas: the main shrine of Thay and Thim in Bau Cai forest, and the tomb area of Thay and Thim in Bau Thong forest, situated about 3 kilometers west of the shrine. The tomb complex includes the tomb of Thay, the tomb of Thim, the twin tomb of Bach Ho, and a worship hall dedicated to Thay and Thim.
Dinh Thay itself is a temple consisting of three buildings constructed in the traditional architectural style. The structure possesses a solemn and ancient appearance and is hidden beneath large old trees. The surrounding environment is quiet and serene, creating a sacred atmosphere for worshippers.
Originally, the shrine was built very simply with thatch and leaves. Over time, thanks to the contributions of local residents and pilgrims from many regions, the complex was gradually renovated and expanded into a more spacious and dignified structure.
Based on the Han–Nom inscription carved on a beam in the main hall reading “Ky Mao nien thap nhi nguyet nhi thap ngu nhat cau tao”, it can be determined that a major restoration took place on 25 December 1879, during the reign of King Tu Duc.
History
According to folk tradition, Thay and Thim were a married couple of Daoist practitioners who possessed both talent and virtue. They were known for their compassion, frequently helping the poor and treating illnesses among the local population.
Some documents state that Thay was born during the time of Nguyen Phuc Anh (later King Gia Long) in La Qua village, Dien Ban prefecture, Quang Nam province, while Thim was born in Yen Ne village in the same region. As a young man, Thay diligently pursued scholarly studies, but his attempts in the imperial examinations were unsuccessful despite repeated efforts. Disappointed by his lack of success in the official career path, he abandoned the examination route and instead devoted himself to spiritual cultivation in order to help society.
During his time in Quang Nam, Thay used his knowledge to assist the people by treating illnesses and encouraging them to live according to moral principles. However, a later incident led to Thay being accused by the royal court and sentenced to Tam Ban Trieu Dien during the reign of King Tu Duc.
According to legend, before the assembled villagers and royal officials, Thay and Thim transformed a red silk cloth into a red dragon and flew southward to escape persecution. When they arrived at the region of Tam Tan (present-day La Gi town), they found the landscape favorable and decided to settle there.
In this new place, Thay and Thim continued helping the local people by curing illnesses, distributing medicinal herbs, providing food relief during crop failures, and advising villagers to perform good deeds and avoid wrongdoing. Because of these contributions, they were highly respected by the local population.
To avoid attracting the attention of the authorities, the couple later retreated into the forest and lived in seclusion in a small thatched hut. According to oral accounts, Thay possessed the ability to tame wild animals, and various forest creatures were said to gather peacefully around their dwelling.
When Thay and Thim eventually passed away in their hut deep in the forest, villagers came to arrange their burial. Legend recounts that when people arrived, they saw elephants and other animals standing around in mourning, and that two coffins had mysteriously already been prepared.
The villagers buried Thay and Thim at Ban Thong. Since then, the community has commemorated them twice each year: on the 5th day of the first lunar month for the tomb-visiting ceremony and on the 15th day of the ninth lunar month for their death anniversary.
In gratitude for their virtue and contributions, the residents of Tam Tan built a shrine to worship them. According to popular belief, after their passing Thay continued to manifest spiritually to protect the villagers and ensure their prosperity.
Later, when King Tu Duc heard of the story, he sent an envoy to Tam Tan to investigate. After learning the full account, the king admired the virtue of the couple, annulled the former accusation, and conferred official titles upon them: Chi Duc Tien Sinh for Thay and Chi Duc Nuong Nuong for Thim.
Ritual Section
Before the festival begins, the Heritage Management Board meets to plan the organization of the event, mobilize community resources, and appoint the Ritual Committee responsible for conducting the ceremonies. Local residents also participate in cleaning and decorating the shrine and tomb areas, preparing offerings, and hanging ceremonial flags throughout the complex.
Traditionally, members of the Ritual Committee are individuals selected by the villagers for their good reputation, moral character, harmonious family life, and knowledge of ritual practices.
The offerings usually consist of local agricultural products, including a whole pig offered as a sacrificial animal.
The principal rituals include:
Nghinh Than Ceremony (14th day of the ninth lunar month):
A procession departs from the shrine to the tomb area to invite the spirits of Thay and Thim back to the shrine. The procession includes flower vehicles, ceremonial flags, the palanquin carrying royal decrees, drums and gongs, ritual music ensembles, lion–dragon dance teams, and large numbers of villagers and visitors.
Nhap Dien An Vi Ceremony:
After the procession returns, the Ritual Committee conducts the ritual installation of incense urns and royal decrees in the main sanctuary.
Offering of Cake Towers (morning of the 15th day):
Seven branches of the local Hoi Tam Quy association prepare seven multi-tiered towers of ceremonial cakes as offerings to Thay and Thim. After the ceremony, the cakes are distributed to villagers and visitors as blessed offerings.
Cung Ngo Ceremony:
A vegetarian offering ritual conducted in the main hall and at the altar of the Tien Hien (founding ancestors).
Thinh Sanh Ritual (morning of the 16th day):
A ritual offering of a live pig as a sacrificial act expressing gratitude to the deities and praying for protection for the village.
Tien Hien Worship Ceremony:
A ceremony honoring the ancestors who first settled and developed the land.
Chanh Te Ceremony:
The most important ritual of the festival, conducted in the main sanctuary and the Vo Ca hall.
Throughout the ceremonies, villagers and pilgrims continuously come to offer incense, pray, and seek divination sticks.
Festival Activities
Alongside the solemn rituals, the festival also includes numerous cultural performances, sporting events, and traditional folk games.
Typical activities include:
Human chess competitions
Traditional cake-making contests
Fishing net weaving competitions
Basket-carrying races symbolizing going out to sea
Fish carrying contests
Tug-of-war
Cross-country running
Beach volleyball
Lion, unicorn, and dragon dance performances
Exhibitions illustrating the legend of Thay and Thim
Festival drum performances
Traditional artistic shows
These activities create a joyful atmosphere, strengthen community bonds, and enrich the cultural life of local residents.
Recognition
Because of its distinctive cultural and spiritual values, the Dinh Thay Thim Festival was officially included in the National List of Intangible Cultural Heritage by the Minister of Culture, Sports and Tourism, according to Decision No. 62/QD-BVHTTDL dated 12 January 2022.
References
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Dương Anh, Lễ hội dinh Thầy Thím, Cục di sản.
Tiếng Trung
举办时间
每年在师婶祠都会举行两次主要祭礼。其一为农历正月初五举行的扫墓仪式；其二为农历九月十四日至十六日举行的师婶忌辰祭礼。其中，以九月的忌辰祭礼为最盛大的节会，吸引众多当地居民及四方香客前来参加。
节会的正式活动一般在农历九月十五日和十六日举行。不过，在节会开始前约半个月，便已有许多信众前来进香祈愿；而在节会结束之后，仍有不少人继续到祠中礼拜。
每逢此时，拉吉市都会变得格外热闹。来自越南中部与南部各地的人们纷纷前来朝拜，远至广治、承天，近至宁顺、藩切、龙庆等地，形成十分热烈的朝圣氛围。
举办地点
节会在师婶祠举行。该祠位于平顺省拉吉市新进社三新村的宝凯油树林之中。
师婶祠遗迹群主要由两部分组成：一是位于宝凯林区的祠庙建筑群；二是位于宝通林区的师婶墓地，距祠约三公里。墓地包括师墓、婶墓、白虎双墓以及供奉师婶的祠殿。
师祠为一座由三座建筑组成的传统庙宇，整体采用古典建筑形式。建筑庄严肃穆，掩映于古树之间，周围环境幽静，使前来祭拜的人们倍感神圣与肃穆。
最初，这座祠庙只是以茅草搭建而成的简陋建筑。后来在当地居民与各地香客的共同捐助下，祠庙逐渐得到修缮与扩建，变得更加宏伟。根据正殿梁上所刻汉喃文字“己卯年十二月二十五日构造”，可知该祠曾在1879年12月25日（阮朝嗣德年间）进行过一次重要修缮。
历史沿革
据民间传说，师与婶是一对道士夫妇，德高望重，心地仁慈，常常帮助贫困百姓，并为人治病。
一些资料记载，师生于阮福映时期（即后来的嘉隆皇帝），出生在广南省奠磐府罗瓜村；婶则出生于同省的燕泥村。年轻时，师勤奋读书，但科举之路并不顺利，多次应试仍未中第。由于仕途失意，他放弃了求取功名，转而专心修道，希望以此济世救人。
在广南生活期间，师凭借所学知识为百姓治病，并劝导人们遵守礼义。然而后来发生了一场变故，使他在嗣德皇帝时期被朝廷判处“三班朝典”。
传说在众人面前，师与婶以红绫化作赤龙，飞往南方避祸。当他们飞到三新地区（今属拉吉市）时，见此地山水秀丽、环境清幽，于是决定在此定居。
在这里，师与婶继续为民行善，治病施药，在灾荒之年救济粮食，并劝导百姓行善积德。因此深受当地人民敬重。
为了避开朝廷注意，他们后来进入森林隐居于一间茅屋中。民间传说，师能够感化野兽，使许多山林动物常常聚集在其居所附近。
当师与婶在森林中的茅屋中去世后，村民前来料理后事。据说当人们到达时，看见大象和许多野兽环绕在旁，似乎在为他们哀悼，而且两具棺木也神秘地早已准备好。
后来村民将二人安葬在盘通一带。从此以后，人们每年举行两次纪念仪式：
正月初五扫墓
九月十五日举行忌辰祭礼
为了纪念两人的恩德，三新村民共同建立了祠庙供奉他们。传说在去世之后，师仍常常显灵庇佑村民平安顺利。
后来，嗣德皇帝听闻此事，派遣使臣前往三新调查。了解事情经过后，皇帝深为两人的德行所感动，于是撤销旧案，并赐封师为 至德先生，婶为 至德娘娘。
仪礼部分
在节会开始之前，遗迹管理委员会会召开会议制定组织计划，动员社区力量，并选出负责主持仪式的祭祀班。当地居民也会一起打扫祠庙与墓区，布置装饰并悬挂各类祭旗。
按照传统，祭祀班成员必须由村民推选，通常是德高望重、家庭和睦且熟悉祭礼的人。
祭品多为当地农产品，其中包括一头整色祭猪，用以敬献神灵。
节会中的主要仪式包括：
迎神仪式（农历九月十四日）
迎神队伍从祠庙出发前往师婶墓地，将神灵迎回祠中安位。队伍包括花车、祭旗、敕封轿、锣鼓乐队、舞狮舞龙队，以及众多村民和游客。
入殿安位仪式
迎神回祠后，由祭祀班在正殿举行安放香炉与敕封文书的仪式。
献塔糕仪式（九月十五日清晨）
当地“三贵会”七个分会准备七座多层塔形糕塔，供奉给师婶。仪式结束后，糕点会分发给民众和游客，作为神赐的福食。
午祭仪式
以素食供品在正殿及先贤祠中举行祭礼。
请牲仪式（九月十六日清晨）
以活祭猪敬献神灵，以表达感谢并祈求庇佑。
祭先贤仪式
祭祀开垦与建立村落的先辈。
正祭神仪式
这是节会中最重要的仪式，在正殿及武歌堂举行。
在整个节会期间，信众与游客都会前来进香、祈福并求签问卜。
娱乐活动
除了庄严的祭礼之外，节会还举行多种文化与体育活动以及民间表演。
主要活动包括：
人棋比赛
制作传统糕点比赛
编织渔网比赛
抬箩出海表演
挑鱼比赛
拔河
越野赛跑
沙滩排球
舞狮舞龙表演
师婶传说模型展览
节庆鼓乐表演
民族艺术演出
这些活动为节会增添了欢乐气氛，同时也加强了社区凝聚力，丰富了当地居民的文化生活。
文化遗产认定
由于具有独特的文化与信仰价值，师婶祠节会已被越南文化、体育与旅游部列入国家级非物质文化遗产名录。该认定依据2022年1月12日颁布的第62号决定（62/QĐ-BVHTTDL）。
参考文献
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Dương Anh, Lễ hội dinh Thầy Thím, Cục di sản.
Tiếng Pháp
Periode d’organisation
La fete de boi chai Vinh Tuy est organisee chaque annee le 10 thang Tam du calendrier lunaire.
Des la soiree du 9 thang Tam, dans les maisons communales des cinq villages du lieu, les anciens accomplissent le rite de presentation aux divinites tutelaires du village. Ensuite, les habitants preparent les offrandes et organisent le cortege processionnel. A l’aube du lendemain, a l’heure fixee, les delegations des differents villages conduisent les offrandes vers la dinh Ca situee dans le village Thuong, afin d’y celebrer les ceremonies communes.
Apres l’achevement des rites, la course de bateaux est organisee sur le fleuve Hong. La fete se deroule en une seule matinee et s’acheve generalement vers midi.
Lieu
La fete de boi chai se deroule dans la commune de Vinh Tuy, district de Thanh Tri (aujourd’hui situee dans la partie sud de Ha Noi).
Il y a plusieurs siecles, cette region portait le nom de trang Vinh Hung. Avec le developpement de la population, elle fut progressivement divisee en plusieurs villages : Doai, Thuong, Dong Thien, Tan Khai et Trang Lap.
Dans le village, chaque hameau possede sa propre maison communale, mais tous venerent la meme divinite tutelairе. Le centre de la vie religieuse locale est la dinh Ca du village Thuong, ou se tiennent les principales ceremonies de la fete.
A proximite du fleuve se trouve egalement le nghe boi, un edifice architectural de type chong diem a deux etages et huit toits. On y trouve un brule-encens en pierre ainsi que deux statues de gardiens en pierre. C’est a cet endroit que les habitants accomplissent le rite d’offrande au thuy quan et aux divinites des eaux avant le debut de la course de bateaux.
Histoire
Les anciennes chroniques rapportent qu’au mois de Tam de l’annee Canh Dan (1470), le roi du Chiem Thanh, Tra Toan, conduisit personnellement plus de cent mille soldats, par voie terrestre et maritime, ainsi que des elephants et des chevaux, pour attaquer la region de Chau Hoa. Le general charge de la defense de la frontiere, Pham Van Hien, ne put resister et dut mettre la population a l’abri dans la citadelle avant d’envoyer une demande urgente de secours a la cour.
Face a cette situation, au premier mois de l’annee suivante, le roi Le Thanh Tong publia un ensemble de reglements militaires appele dinh chinh lenh, compose de cinquante-deux articles, tout en mobilisant environ 260 000 soldats d’elite. Il prit lui-meme la tete de l’armee pour mener la campagne contre le Chiem Thanh.
Le roi redigea egalement le Binh Chiem sach, distribue aux camps militaires, dans lequel etaient exposes dix conditions de victoire et trois points essentiels a preparer. Grace a une strategie de diversion habile, le 1er thang Ba de l’annee Tan Mao (1471), l’armee du Dai Viet prit la citadelle de Cha Ban, capturant vivant Tra Toan ainsi que plus de trente mille soldats du Chiem.
Lors du retour vers Thang Long, le roi remarqua que le bateau transportant Tra Toan etait trop etroit pour accueillir toutes ses epouses. Il autorisa alors deux d’entre elles a l’accompagner, tandis que les autres seraient conduites a la capitale avant d’etre renvoyees plus tard.
Cette victoire remonte aujourd’hui a plus de cinq siecles et pourrait sembler appartenir uniquement aux pages des chroniques officielles. Cependant, dans la commune de Vinh Tuy, district de Thanh Tri, subsiste encore un ngoc pha relatant l’histoire de la divinite du village.
Ce document fut redige en 1573 par le savant de l’Academie Dong Cac, Nguyen Binh, puis recopie en 1750 par Nguyen Hien, charge de la gestion des cultes. Le texte souligne la clemence et la bienveillance du roi Le Thanh Tong envers les populations du Chiem apres la conquete.
Selon ce texte, certains habitants du Chiem furent autorises a rester pour defricher les terres et fonder de nouveaux villages. Les generations suivantes eleverent un temple en l’honneur de leur ancien souverain, qu’ils venererent sous le titre de Nha Cat Dai Vuong.
Plus tard, comme le caractere Nha coincidait avec le nom de l’epouse An Dinh, il fut transforme en Nha Cat, et la princesse Nguyet Nga fut egalement associee a ce culte. Cet acte de tolerance traduisait l’esprit de reconciliation sans destruction des descendants, raison pour laquelle la population continua a honorer cette figure pendant des generations.
Parce que ces habitants du Chiem avaient contribue au defrichement de cette region, la cour donna a la terre le nom de trang Vinh Hung, signifiant prosperite eternelle. Au fil des siecles, la population augmenta et la region fut divisee en cinq villages : Doai, Thuong, Dong Thien, Tan Khai et Trang Lap.
En 1956, Trang Lap fut rattache a la commune de Linh Nam, et en 1982, la region Vinh Tuy Doai fut integree a la zone urbaine pour former l’actuel quartier Vinh Tuy.
Malgre ces changements administratifs, chaque village conserva sa maison communale et continua de venerer la meme divinite tutelairе. Les dynasties feodales accorderent a cette divinite plusieurs decrets honorifiques, la consacrant sous le titre Nha Cat Dai Vuong, associe a la princesse Nguyet Nga, honoree egalement sous le titre Trinh Thien phu nhan.
Afin de commemorer la tradition martiale de leurs ancetres – qui avaient l’habitude de combattre sur les eaux – les habitants de Vinh Tuy organisent chaque annee, le 10 thang Tam lunaire, une course de bateaux sur le fleuve Hong.
Les rites
La partie rituelle commence dans la soiree du 9 thang Tam par la ceremonie d’annonce aux divinites tutelaires dans chaque maison communale.
Le lendemain matin, les villages organisent une procession d’offrandes vers la dinh Ca. En tete du cortege se trouve la troupe de danse du lion, suivie des drapeaux des cinq elements.
Ensuite viennent deux porteurs transportant un plateau d’autel couvert d’un dais jaune.
Ce plateau, laque et dore, contient diverses offrandes telles que hong, chuoi, com et tram. Sur le plateau sont egalement places douze gateaux votifs de riz gluant.
La procession est accompagnee d’un ensemble de tambours comprenant un tambour principal, quatre petits tambours et un gong. Les anciens du village, vetus de ao the et de turbans traditionnels, escortent le cortege.
Chaque village delegue egalement quatre anciens en costume rituel pour participer a la ceremonie commune du village. Apres le sacrifice a la dinh Ca, la procession se rend au nghe boi pour offrir des rites au roi des eaux et aux divinites aquatiques.
Lorsque la ceremonie s’acheve, les sons des tambours et des gongs retentissent sur tout le fleuve, annoncant le debut de la competition.
La fete
L’activite la plus spectaculaire de la fete est la course de bateaux sur le fleuve Hong.
Chaque village prepare un bateau long d’environ 7 metres. Chaque embarcation compte neuf rameurs, choisis parmi les habitants sans distinction d’age, a condition qu’ils soient robustes et bons nageurs.
Quatre rameurs se placent de chaque cote du bateau, un homme se tient a l’avant pour diriger la proue et un autre a l’arriere pour gouverner.
Le chef d’embarcation porte un vetement brun avec une ceinture rouge et un bandeau rouge sur la tete. Les rameurs portent des pantalons courts et des tuniques ba ba a manches courtes confectionnees par le village. Afin de distinguer les equipes, chaque village utilise une couleur differente : par exemple, l’equipe du village Doai porte des tuniques rouges, tandis que d’autres portent du blanc, du bleu ou du jaune.
Lorsque le tambour du depart retentit et que le drapeau s’abaisse, les bateaux s’elancent simultanement sur le fleuve. Les rames frappent l’eau en rythme, creant une atmosphere tres animee.
La course ne comporte qu’un seul tour. Si le niveau de l’eau est eleve, les bateaux parcourent deux bras du fleuve autour du nghe boi, sur une distance d’environ 4 kilometres. Si l’eau est basse, les bateaux traversent le fleuve jusqu’a l’autre rive avant de revenir vers le nghe boi pour atteindre la ligne d’arrivee.
A la fin de la course, le bateau arrive premier recoit trois pieces de monnaie et douze morceaux de tissu rouge, le deuxieme recoit trois pieces, et le troisieme deux pieces.
Apres la course, la fete se poursuit avec plusieurs jeux traditionnels tels que combat au baton, combat au fouet et lutte traditionnelle. Chaque epreuve se dispute en trois manches afin de determiner les trois premiers rangs.
La fete se termine generalement vers midi le meme jour.
References
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Dương Anh, Lễ hội dinh Thầy Thím, Cục di sản.
